SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
19.11.2026 / Bo‘limda Aqida, Maqolalar

Imom Moturidiy taʼlimoti – yoshlarni gʻuluvdan asrovchi qalqon

Yoshlar – xalqning umidi va tayanchi. Ularning aqli va bilagi bilan yurt obod boʻladi. Lekin bugun farzandlarni ikki katta xavf poylab turibdi.

Birinchisi – oʻzlikni yoʻqotish. Telefon va ijtimoiy tarmoqlar orqali kirib kelayotgan begona gʻoyalar yoshni oʻz dini, tarixi va qadriyatlaridan uzoqlashtiradi.

Ikkinchisi – gʻuluv, yaʼni dinda haddan oshish. Internetdagi “shayx”larning bir-ikki videosini koʻrgan yigit oʻz ota-onasini, mahallasini, hatto butun xalqni adashganlikda ayblay boshlaydi.

Bu ikki dardning davosi bitta – sogʻlom ilm va toʻgʻri aqida. Bu aqida bizga begona emas: u shu yurtda, Samarqand, Buxoro va Shosh ulamolari qoʻlida shakllangan. Uning nomi – moturidiylik.

Moturidiylik nima?

Imom Abu Mansur Moturidiy (milodiy 944-yilda, hijriy 333-yilda vafot etgan) Samarqand yaqinidagi Moturid qishlogʻidan chiqqan buyuk olim. U yangi mazhab oʻylab topmagan. Imom Aʼzam Abu Hanifa va undan oldingi salafi solihlarning aqidasini dalillar bilan mustahkamlab, tartibga solgan.

Ahli sunna val jamoaga mansub musulmonlarning katta qismi aqidada ikki maktabga tayanadi: moturidiylik va ashʼariylik. Ikkalasi ham bir daraxtning ikki shoxi. Imom Navaviy va Ibn Hajar Asqaloniy kabi buyuk muhaddislar ham shu maktablarga mansub boʻlgan. Alloh taolo bu ummatni oʻrta yoʻldagi ummat deb atagan:

وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا

“Shuningdek, Biz sizlarni oʻrta (moʻtadil) ummat qildik” (Baqara surasi, 143-oyat).

Moturidiylik ana shu oʻrta yoʻlning ilmiy ifodasidir. Undan yoshlar olishi kerak boʻlgan asosiy saboqlar quyidagilar.

1-saboq: Aql – dushman emas, doʻst

Ilm qayerdan olinadi? Ulamolar bunga aniq javob bergan: sogʻlom sezgilar, rost xabar va aql (Saʼduddin Taftazoniy, “Sharhul aqoid”). Iymonning asosi ham aql bilan mustahkamlanadi.

Qurʼoni Karimning oʻzi aqlga murojaat qiladi:

أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ

“Yoki ular hech narsasiz (yaratuvchisiz) yaratildimi yoki oʻzlari yaratuvchimi?” (Tur surasi, 35-oyat).

لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا

“Agar (osmonlar va yerda) Allohdan boshqa ilohlar boʻlganida, ikkalasi ham buzilib ketardi” (Anbiyo surasi, 22-oyat).

Imom Aʼzam Abu Hanifaning mashhur hikoyasi bor. Allohning borligini inkor qiladiganlar u bilan bahslashmoqchi boʻlishdi. Imom aytdi: “Daryoda bir kema bor. Unda na kemachi, na boshqaruvchi bor. Oʻzi yuk ortadi, oʻzi suzib borib, oʻzi qaytib keladi.” Ular: “Bunday boʻlishi aqlga sigʻmaydi”, deyishdi. Imom javob berdi: “Bitta kema oʻz-oʻzidan yurishi aqlga sigʻmasa, shuncha ulkan olam qanday qilib yaratuvchisiz yuradi?” (Mulla Ali Qoriy, “Sharhul fiqhil akbar”).

Mana shu – moturidiy uslub: sodda, tushunarli, aqlga yetib boradigan dalil. Aql bilan iymon keltirgan yosh birinchi shubhaga uchib ketmaydi.

2-saboq: Aqida qatʼiy dalilga quriladi

Iymonning asosiy masalalari – Allohning borligi, birligi, paygʻambarlik – qatʼiy dalillarga tayanadi. Unda gumon va taxmin oʻrin olmaydi. Alloh taolo:

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ

“Bilgin, Allohdan oʻzga iloh yoʻq” (Muhammad surasi, 19-oyat).

Oyatda “bilgin” deyilgan, “taxmin qil” deyilmagan. Shuning uchun aqidani mustahkam ilmga qurgan odamni bir-ikki chiroyli gap bilan yoʻldan ozdirib boʻlmaydi.

3-saboq: Hamma masala bir darajada emas

Gʻuluvga ketganlarning eng katta xatosi – dinning hamma masalasini bir tarozida tortish. Ulamolar esa masalalarni ikkiga ajratgan:

  • Asl (asosiy) masalalar – dalili qatʼiy. Ularda ixtilof qilinmaydi.
  • Furuʼ (tarmoq) masalalar – dalili zanniy (taxminiy). Ularda olimlar turlicha fikr bildirishi mumkin va bu tabiiy hol.

Namozda qoʻl qayerga qoʻyilishi kabi masalada boshqacha fikrdagi odamni “adashgan” yoki “kofir” deyish – ana shu farqni bilmaslikdan kelib chiqadi.

4-saboq: Ahli qiblani kofir demaslik

Ahli sunnaning eng muhim belgilaridan biri – qiblaga yuzlanib namoz oʻqigan birorta musulmonni kofirga chiqarmaslik. Tarixda kim takfirga (birovni kofir deyishga) shoshilgan boʻlsa, oʻzi ham bidʼat va gʻuluvga eng tez botgan.

Musulmonni kofir deyish uchun shariatning ochiq, qatʼiy dalili kerak. Bu ish oddiy odamning yoki internetdagi bloggerning emas, balki chuqur ilmli ulamolarning zimmasida.

5-saboq: Fitna – eng katta zarar

Imom Abu Hafs Nasafiyning aqida kitobida aniq aytilgan: rahbar fosiqlik va zulm sababli itoatdan chiqarilmaydi (Taftazoniy, “Sharhul aqoid”). Nega? Chunki qurolli isyon va fitna xalqni bir-biriga dushman qiladi. Kasal tana oʻzini oʻzi yeganidek, jamiyat ham ichidan yemiriladi. Bundan esa faqat ummatning dushmanlari foyda koʻradi.

Rahbarga qarshi chiqishni targʻib qiluvchi oqimlar aslida qadimgi xavorij yoʻlini takrorlamoqda.

Ijtimoiy tarmoqdagi tuhmatlar haqida

Bugun ayrim “shayx”lar videolarida moturidiylar va ashʼariylarni “adashgan firqa” deb atashadi. Oʻylab koʻraylik: ming yildan ortiq vaqt davomida islom olamida tafsir, hadis, fiqh va aqida kitoblarining katta qismini kimlar yozgan? Ana shu ikki maktab ulamolari.

Ularni chiqarib tashlasak, islom ilmidan nima qoladi? Bunday daʼvo yoshlarni oʻz ajdodlari merosidan uzib, keyin ularni xohlagan tomonga burish uchun qilinadi.

Xulosa: nima qilishimiz kerak?

  1. Yoshlarni aqidaning asoslari bilan – aqliy dalillari bilan birga – tanishtirish.
  2. Ularga “asl” va “furuʼ” farqini, ixtilof odobini oʻrgatish.
  3. Dinni internetdagi notanish “ustoz”lardan emas, ishonchli ulamo va madrasalardan oʻrganishga undash.
  4. Buyuk ajdodlar – Imom Moturidiy, Abu Muʼin Nasafiy, Abu Hafs Nasafiy – merosi bilan faxrlanishni oʻrgatish.

Imom Moturidiy taʼlimoti tugʻilgan yurt – Samarqand, Buxoro, Shosh – bu ulugʻ vazifaga hammadan koʻra haqliroqdir. Ajdodlar qurgan mustahkam qalʼa bugun ham yoshlarni gʻuluv va adashuvdan asrashga qodir.

Alloh taolo hammamizni oʻrta, toʻgʻri yoʻlda sobit qilsin.

Aliakbar domla Abdullayev
“Koʻkaldosh” oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi oʻqituvchisi

What you can read next

Ифторлик фазилати
Аллоҳ таолога сажда қилмасдан Жаннатга кирган саҳобий
“Ортганини Умарга бердим”
“Ортганини Умарга бердим”
Эркак ва аёл бир-бирига суянчиқдирлар
Эркак ва аёл бир-бирига суянчиқдирлар

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Bağrikenglik kubogi yakunlandi: kökaldoş talabalari ğalaba va sovrinli örinlar bilan qaytdi

    «BAĞRIKENGLIK KUBOGI» YAKUNLANDI: KÖKALDOŞ TALABALARI ĞALABA VA SOVRINLI ÖRINLAR BILAN QAYTDI

  • Bir maydon, bir maqsad: kökaldoş talabalari bağrikenglik kubogida bellaşmoqda

    BIR MAYDON, BIR MAQSAD: KÖKALDOŞ TALABALARI «BAĞRIKENGLIK KUBOGI»DA BELLAŞMOQDA

  • Kökaldoş örta maxsus islom taʼlim muassasasida kompyuter savodxonligi kursi muvaffaqiyat bilan yakunlandi

    “KÖKALDOŞ” ÖRTA MAXSUS ISLOM TAʼLIM MUASSASASIDA KOMPYUTER SAVODXONLIGI KURSI MUVAFFAQIYAT BILAN YAKUNLANDI

  • Islom binosining beş ustuni

    Islom binosining beş ustuni

  • Bağrikenglik – tinç va barqaror jamiyat asosi

    BAĞRIKENGLIK – TINÇ VA BARQAROR JAMIYAT ASOSI

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP