عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ. (رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ وَمُسْلِمٌ)
Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning bunday deganlarini eşitdim: “Islom beş narsa ustiga bino qilingan: Allohdan özga iloh yöqligiga va Muhammad sollallohu alayhi va sallam Uning payğambari ekaniga guvohlik beriş, namoz öqiş, zakot beriş, Kaʼbani haj qiliş va ramazon rözasini tutiş” (Imom Buxoriy, 8 va Imom Muslim, 16 rivoyatlari).
Ibodat turlari
Ulamolarning aytişiça, amallar qovliy va feʼliy böladi. Qovliy ibodat – til bilan ado etiladigan ibodat. Unga amallarning eng oliysi – Allohga va Rasuliga bölgan iymon kalimasini aytiş kiradi.
Feʼliy ibodat, yaʼni iş bilan ado etiladigan ibodat, ikki qismga bölinadi. Birinçisi – tarkiy ibodat: biror narsadan tiyiliş bilan bajariladi. Unga röza misol böladi, çunki unda yeb-içişni va xohişlarni tark qiliş kiradi.
Ikkinçisi – biror işni qiliş bilan ado etiladigan ibodat. U ham ikki xil böladi: badan bilan va mol bilan bajariladigan. Badan bilan bajariladigani – namoz. Mol bilan bajariladigani – zakot: u pul va mol bilan ado etiladigan ibodatdir. Ham mol bilan, ham badan bilan bajariladigan ibodat – haj.
Barça amallar beş ustunga borib taqaladi
Islomdagi barça amallar şu beş narsadan kelib çiqadi. Badan va javorih aʼzolar bilan qilinadigan ibodatlarning asl negizi namozga borib taqaladi.
Moliyaviy ibodatlarning barçasi – ehson qiliş, yetim va miskinning boşini silaş, masjid-madrasa quriş – asli zakotga qaytadi.
Ota-onaga, ahli oilasiga-yu jamiki insonlarga yaxşi söz aytiş, yaxşilikka buyurib, yomonlikdan qaytariş – bularning barçasi til bilan qilinadigan ibodatlarning asli bölmiş iymon kalimasiga tutaşadi.
Gunoh işlarni, yomon nazarni, faxş sözlarni tark qiliş – bularning barçasi tark qiliş ibodatining asli bölgan rözaga tayanadi.
Molingiz zakot nisobiga yetmagan bölsa ham, öz mablağingizdan ehson qila olasiz. Bu işingizning asosi zakotga borib taqaladi.
Uy kerakli ustunlari bilan butun bölganidek, Islom ham şu beş amal bilan töliq barpo böladi. Bu – maʼnaviy bino; u hissiy binoga öxşatilgan.
Muhammadjon domla Begimov
“Kökaldoş” örta maxsus islom taʼlim muassasasi öqituvçisi






