«Ularga mehribonlik bilan xokisorlik qanotingizni yozing va: ‘Parvardigorim, ular meni goʻdaklik chogʻimda tarbiyalaganlaridek, Sen ham ularga rahm qilgin’, deng!» (Isro surasi, 24-oyat)
Inson hayotida ota-onadan koʻra koʻproq mehnat qilgan, bedor kechalarni bagʻishlagan va begʻaraz mehr koʻrsatgan boshqa hech kim yoʻqdir. Ota-onani eʼzozlash, ularning xizmatida boʻlish va duolarini olish nafaqat eng ulugʻ diniy farz, balki umuminsoniy axloqning poydevori, komillikning oliy belgisidir.
Qurʼoniy amrlar va sahih hadislar talqini
Qurʼoni karimda ota-onaga yaxshilik qilish buyrugʻi toʻgʻridan-toʻgʻri Yaratganga ibodat qilish amridan keyin keltiriladi. Isro surasi 23-24-oyatlarida shunday deyiladi: «Rabbingiz faqat Uning Oʻzigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi. Agar ularning biri yoki har ikkisi huzuringizda keksayib qolsa, ularga ‘uf’ dema, ularga baqirma va ularga faqat yaxshi soʻz ayt!». Ushbu oyatdagi «uf» soʻzi norozilikning eng mayda koʻrinishi boʻlib, ota-onaga hatto eng kichik eʼtiroz bildirish ham man etilganini anglatadi. Hadisi sharifda esa ota-onaning qadri yanada yorqin namoyon boʻladi: «Allohning roziligi – otaning roziligidadir, Allohning gʻazabi – otaning gʻazabidadir» (Termiziy rivoyati). Boshqa bir hadisda esa bir kishi: «Yo Rasululloh, mening chiroyli muomalama eng haqli kishi kim?», deb soʻraganida, Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallam ketma-ket uch marta: «Onang!», toʻrtinchi bor soʻraganida esa «Otang!», deb javob berganlar (Buxoriy va Muslim rivoyati).
Sharqona tarbiya va jadidlar qarashlari
Sharq xalqlari falsafasida ota-onaga hurmat muqaddas anʼanadir. Abdurauf Fitrat oʻzining mashhur «Oila» risolasida ota-onaning bolaga nisbatan burchlari bilan birga, voyaga yetgan farzandning ota-ona oldidagi qarzini chuqur yoritadi. Fitratning fikricha, ota-onani moddiy taʼminlash burchning faqat bir qismidir; eng asosiysi – ularga ruhiy xotirjamlik, hurmat va ehtirom koʻrsatishdir. Alisher Navoiy: «Boshni fido ayla ato qoshigʻa, Jismni qil sadqa ano boshigʻa», deb yozganida farzandlik burchining yuksak darajasini ifodalagan.
Bugungi kunda keksalar qadri va mehr rishtalari
Afsuski, globallashuv va shaxsiy manfaatlar oldinga chiqqan zamonda ota-onalarni yolgʻizlatib qoʻyish, ulardan hol-ahvol soʻrashga vaqt topolmaslik yoki ularni qariyalar uyiga topshirish kabi nomaqbul holatlar uchrab turadi. Ota-onaning koʻngliga qarash, ular bilan shirin suhbat qurish va xizmatini qilish farzand uchun jannat eshiklarini ochuvchi eng yengil va eng ulugʻ imkoniyatdir.
Xulosa
Ota-ona duosi – xonadonning qoʻrgʻoni, umr va rizqning barakasidir. Ularni tiriklik chogʻida eʼzozlab, xizmatini qilib, duolariga sazovor boʻlish har bir insonning hayotdagi eng buyuk yutugʻi va farzandlik sharafidir.
Islombek Abdulatifov
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi





