«Alloh yoʻlida mollarini infoq-ehson qiladigan kishilarning misoli xuddi har bir boshogʻida yuztadan donasi boʻlgan yettita boshoqni undirib chiqargan bir dona donga oʻxshaydi…» (Baqara surasi, 261-oyat)
Boylik va mol-dunyo insonga berilgan vaqtinchalik omonatdir. Uning asl mohiyati jamiyatga foyda keltirish va muhtojlar qoʻlidan tutishdadir. Saxovat – inson qalbini baxillik va ochkoʻzlik dardidan poklaydigan, jamiyatdagi kambagʻallikni kamaytirib, ijtimoiy adolatni taʼminlaydigan eng goʻzal fazilatlardandir.
Qurʼoniy misollar va hadisi sharifdagi sadaqa qadri
Qurʼoni karimda zakot va ixtiyoriy sadaqa berish amri namoz oʻqish bilan birga zikr etiladi. Baqara surasining 261-oyatida ehson qilingan molning koʻpayishi moʼjizaviy tarzda yetti yuz barobargacha ortishi vaʼda qilingan. Hadisi sharifda Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallam shunday deydilar: «Sadaqa mol-dunyoni aslo kamaytirmaydi!» (Muslim rivoyati). Boshqa bir hadisda esa yashirincha qilingan sadaqa Haq taoloning gʻazabini soʻndirishi va kishini yomon oʻlimdan saqlashi xabar qilinadi. Islom taʼlimotida sadaqa faqat pul berish emas, balki bir birodariga tabassum qilish, yoʻldagi ozor beruvchi toshni olib tashlash ham sadaqadir.
Baxillik qoralanishi va saxovatli allomalar
Sharq axloqshunosligida baxillik eng tuban illat deb baholanadi. Alisher Navoiy «Mahbub ul-qulub» asarida: «Saxiy kishi mevali daraxt kabidir, undan hamma foyda oladi. Baxil esa toshloq yerga oʻxshaydi, unda na giyoh unadi va na meva boʻladi», deb yozadi. Tariximizda yirik boylar va hukmdorlar oʻz mablagʻlariga madrasalar, kasalxonalar, koʻpriklar qurib, vaqf mulklari tashkil etganlar va ilm ahliga muntazam yordam berganlar.
Zamonaviy jamiyatda korporativ xayriya va saxovat odobi
Bugungi kunda saxovat koʻrsatishda eng muhim qoida – ehson oluvchining qadr-qimmatini kamsitmaslik, minnat qilmaslikdir. Bugungi kunda kam taʼminlangan oilalar, bemor bolalar, iqtidorli talabalarga grantlar ajratish va infratuzilmani yaxshilash eng savobli zamonaviy saxovat koʻrinishlaridir.
Xulosa
Saxovat egasining moli poklanadi, qalbi xotirjam boʻladi va xalqning samimiy duosiga erishadi. Saxovatli insonlar koʻpaygan jamiyatda adovat va norozilik oʻrnini totuvlik va farovonlik egallaydi.
Muhammadfotih Murodullayev
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi





