SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
Majallatul Ahkamul Adliyya asari: Muqaddima: savdo-sotiqqa tegishli fiqhiy istelohlar (atama) bayoni.
08.01.2026 / Bo‘limda Fiqh, Maqolalar

Savdo-sotiqqa tegishli fiqhiy istelohlar (atama) bayoni. ii-qism

26. “Mol” (boylik) — bu inson tabiatan mayl qiladigan va ehtiyoj tugʻilgunga qadar saqlab qoʻyishi mumkin boʻlgan narsa boʻlib, u koʻchadigan yoki koʻchmaydigan  boʻlishi mumkin.

Shuningdek, fils (juda kichik qiymatdagi tanga) va oʻsha qiymatdagi narsalarga ham “mol” deyiladi.

27. “Qiymatga ega boʻlgan mol” ikki maʼnoda ishlatiladi:

1. Birinchisi: undan foydalanish muboh narsa, yaʼni foydalanishga ruxsat berilgan mol.

2. Ikkinchisi: himoyalangan yoki qoʻlga kiritilgan mol maʼnosida.

Masalan, dengizdagi baliq qiymatga ega mol hisoblanmaydi, lekin u ovlanib qoʻlga tushganda, qiymatli molga aylanadi, shuning uchun ham uni qoʻlga olmasdan turib sotish botil hisoblanadi.

28. “Manqul (koʻchiriladigan) narsa” — bu bir joydan boshqa joyga koʻchirilishi mumkin boʻlgan narsa boʻlib, unga quyidagilar kiradi: pul, tovar, hayvonlar, oʻlchov birliklari bilan oʻlchanadigan narsalar va tortiladigan narsalar.

Bundan tashqari, bino va daraxtlar yerga muttasil boʻlmasa, ular ham koʻchiriladigan narsa hisoblanadi.

29. “Gʻoyru manqul” bu bir joydan ikkinchi joyga koʻchirish imkoni boʻlmagan hovli va yerga oʻxshash koʻchmas mulklardir.

30.  Nuqud — ‘naqd’ soʻzining koʻpligi boʻlib, u oltin va kumushdan iborat (pul)dir.

Shuningdek, ularga oʻrinbosar boʻlgan narsa – masalan, muomalada yuradigan faluslar (mis tangalar) ham (shular jumlasidandir).” Hozirgi kunda bularning oʻrnini qogʻoz pullar egallagan.

31. “Uruz” — ‘araz’ soʻzining koʻpligi boʻlib, bu naqd pullar, hayvonlar, oʻlchov bilan sotiladigan (hajmli) hamda vazn bilan sotiladigan narsalardan tashqari qolgan mol-mulkdir. Masalan, uy-roʻzgʻor buyumlari va matolar shular jumlasidandir.”

32. “Muqaddarot — miqdori oʻlchov (hajm), vazn, sanash yoki gaz (uzunlik) bilan belgilanadigan narsalardir.

Bular oʻlchov bilan sotiladigan (hajmli), vazn bilan sotiladigan, dona hisobida boʻladigan va uzunlik bilan oʻlchanadigan narsalarni oʻz ichiga oladi.”

33. ‘Kayliy’ va ‘makiyl’ — oʻlchov (hajm) bilan oʻlchanadigan narsadir.”

34. ‘Vazniy’ va ‘mavzun’ — vazn bilan oʻlchanadigan narsadir.”

35. “‘Adadiy’ va ‘maʼdud’ — sanaladigan narsadir.”

36. ‘Zarʼiy’ yoki ‘mazru‘ — qoʻl uzunligi (ziro‘) bilan oʻlchanadigan narsadir.”

37. “Mahdud — chegaralari va chekkalari aniqlanishi mumkin boʻlgan koʻchmas mulkdir.”

38. Musha‘— umumiy ulushlarni qamrab olgan narsadir.

39. “Hissatu musho” – bu umumiy mulkning har bir qismiga taalluqli ulushni anglatadi, yaʼni mulkning barcha qismlariga “teng tarzda yoyilgan” ulush.

40. Jins — bu oʻz boʻlaklari (turlari) orasida undan koʻzlangan maqsadga taalluqli ravishda katta farq boʻlmaydigan narsa.

41. «Juzaf» va «mujazafa» — qiymatini aniqlamasdan, oʻlcham yoki miqdorini belgilamasdan bir butun holda sotish (savdo qilish) demakdir.

42. «Haqqul-murur» — bu boshqaning mulki orqali yurib oʻtish huquqidir.

43. «Haqqush-shirb» — daryo yoki ariqdan olinadigan maʼlum va belgilangan ulushdir.

44. Haqqul-masiyl — bu suvning, selning va tarnovning (yaʼni oqib tushuvchi suvlarning) bir hovlidan tashqariga oqib chiqish huquqidir.

Tarnov — tomdan yoki shunga oʻxshash joydan yomgʻir suvi sizib oqib tushishi demakdir.

45. “Misliy” – bu bozorda odatdagi pulida tafovut qilmasdan uning oʻxshashi topiladigan narsadir.

46. “Qiyamiy” – bu uning oʻxshashi bozorda topilmaydi yoki qiymatida tafovutli holda topilishi mumkin.

47. “Adadiyotul mutaqorib” – bu bir biriga har bir boʻlak yoki alohida qismida qiymat jhatidan farq qilmaydigan adadiy sanaladigan narsalardir. Bularning barchasi misliy yaʼni  bir biriga yaqin turkumlarga kiradi.

48. “Adadul mutafovita” – bu adadlanuvchi narsalar boʻlib lekin ularning boʻlaklariyu birliklarining orasida qiymatda farq qiladi va bularning barchasi qiymatli narsalar turkumiga kiradi.

49. «Ruknul-bay‘» — bu savdoning mohiyatini anglatadi. U mulkni mulk bilan almashtirish tushunchasini bildiradi va shuningdek, taklif (iyjob) va qabul (qabul)ga ham nisbatan ishlatiladi, chunki ular almashtirish (mubodala) mavjudligini koʻrsatadi.

50. “Mahallul bay” – bu sotiladigan moldir.

51. «mabiy‘» — bu sotiladigan narsa, yaʼni savdoda aniq belgilangan mulkdir. U savdoning asosiy predmetini tashkil qiladi, chunki foyda olish faqat aniq narsalar orqali amalga oshiriladi. Narx (pul) esa faqat almashtirish (mubadala) vositasi hisoblanadi.

Mirzayev Kamoliddin Koʻkaldosh OʻMIBYu mudarrisi

What you can read next

“Qishki taʼtil” oʻquv-seminarining navbatdagi mashgʻuloti boʻlib oʻtdi
“Qishki taʼtil” oʻquv-seminarining navbatdagi mashgʻuloti boʻlib oʻtdi
Ilm mashʼali oʻchmas ustozlar
Ilm mashʼali oʻchmas ustozlar
Урушда жасорат кўрсатган номлар (1-қисм)
Урушда жасорат кўрсатган номлар (1-қисм)

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP