SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
Ботил савдо ҳақида
30.01.2023 / Bo‘limda Aqida, Maqolalar

Ботил савдо ҳақида

(Давоми)
Ботил савдонинг таърифида уламолар ихтилоф қилишади, бундай бўлиши ҳанафийлар қолган мазҳаблардан алоҳида бўлган ҳолда, ботил савдо билан фосид савдонинг орасини ажратишади, аммо қолган имомлар эса иккаласининг орасини ажратишмасдан битта деб қарайдилар.

Аммо ҳанафийлар иккаласининг орасидаги фарқни мана бундай фарқлашадилар.

  1. Ботил савдо асли ҳам васфи саҳиҳ дуруст бўлмайди.
  2. Фосид савдо эса фақатгина сифат жиҳатидан дуруст бўлмайди.

Ҳанафий уламолар сўзидан зоҳир бўладики, ботил савдо – савдо рукнларининг бирига ёки савдо маҳалига футур етиши билан бўлади, савдо рукнидан мақсад “олди-берди”, савдо маҳалидан мақсад эса “сотиладиган нарса ва пул”.

Ботил савдо ҳанафий фуқаҳолар наздида иккига бўлинади.

         1.“Олди ва берди” даги камчилик сабабли савдо ботил бўлади.

Қуйида унинг кўринишлари келади.

а).Сотувчи ёки Харидорнинг бири жинни ёки ёш бола бўлиши.

б).Савдо бирон шартга таълиқ қилиниши: мисол учун, фалончи келса оламан деса ёки келажакка изофа қилинса, масалан, бир ойдан кейин оламан деса. Бу ҳолатларда савдо дуруст бўлмайди. Сабаби, савдо изофани ҳам, таълиқни ҳам қабул қилмайди, мана шу ўринда савдонинг рукни бўлган “қабул” йўқолиб қоляпти.

в).Битта шахс ҳам олувчи, ҳам сотувчи бўлиши. Бундай кўриниш ботил савдо туркумига киради. Ҳанафий фуқаҳолар бундай бўлишини савдонинг боғланиш шартларидан деб айтишган, савдонинг саҳиҳ бўлиш шартларидан демаганлар[1].

г).Қабул қилиш  қабул ихтиёри соқит бўлгандан кейин бўлмаслиги. Мисол учун, “сенга буни сотдим” деди, шундан кейин харидор индамади-да, савдо жойидан кетиб яна қайтиб келиб “олдим” деди.

2. Сотиладиган мол ёки пулнинг шаръан молияти йўқлиги сабаб савдо ботил бўлади.

Қуйидаги суратлар бунга киради.

а). Ароқ, чўчқа, ўлимтик, қон, ҳур эркин инсон ва шариатда мол деб эътибор қилинмайдиган ҳар бир нарсанинг савдоси.

Ароқ ва чўчқанинг савдосига тўхталадиган бўлсак, ҳанафийларга кўра иккаласи сотиладиган мол деб қараладиган бўлса савдо ботил, агар бу иккаласини пул ўрнида деб ҳисоблаш имкони бўлса. Мисол учун, бир кийимни ароққа ёки чўчқага сотиб оладиган бўлса савдо фосид бўлади.

Мулла Мискин раҳматуллоҳи алайҳи “Канзуд дақоиқнинг шарҳида” бундай деганлар. “Агар икки эвазнинг бири самовий динда мол деб қаралмаса, савдо ботил бўлади, у нарса пул ўрнида бўладими, ёки мол ўрнида бўладими фарқи йўқ. Агар баъзи динларда мол бўлиб, бошқаларида мол бўлмаса, шунда уни пул деб қараш имкони бўлса, унда савдо фосид бўлади. Масалан, “қулни ароққа ёки ароқни қулга бўлган савдоси” фосид бўлади, агар уни мол ўрнида деб қарайдиган бўлсак, мисол учун “ароқни дирҳамга ёки дирҳамни ароққа савдоси” ботил бўлади.

Давоми бор…

Камолиддин Мирзаев
Кўкалдош ўрта махсус ислом таълим муассасаси мударриси


[1] Ибн Обидин. Роддул Мухтор. – Байрут: До раи-кутуб, 2009. – Т. 13. – 691.

What you can read next

Мазҳаб ҳақида мўмин-мусулмонлар нималарни билиш керак?.
Мазҳаб ҳақида мўмин-мусулмонлар нималарни билиш керак?.
Инсоният юлдузлари (1-қисм)
Инсоният юлдузлари (1-қисм)
Oliy himmatning xususiyatlari.
Ҳиммати олий киши арзимас нарсаларга ўралашмайди балки доим улуғ ишлар сари интилади.

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP