«Asr (vaqt)ga qasamki, albatta inson ziyon-baxtsizlikdadir…» (Asr surasi, 1-2-oyatlar)
Insonga berilgan eng bebaho, qaytarib boʻlmas va tengsiz boylik – bu vaqtdir. Moddiy boylik yoʻqolsa, uni qayta topish mumkin, biroq oʻtgan soniya yoki daqiqani dunyoning barcha xazinalari evaziga ham orqaga qaytarib boʻlmaydi. Shuning uchun vaqtdan unumli foydalanish, har bir lahzani ezgu va foydali amallar bilan bezash har bir ongli insonning bosh vazifasidir.
Qurʼon qasamyodi va hadisi sharif ogohlantirishlari
Qurʼoni karimda Yaratgan Zot vaqtga, uning qismlariga (tongga, choshgohga, kechaga va asrga) qasam ichadi. Xususan, Asr surasida vaqtning oʻtishi bilan inson doimiy ziyon tomon ketayotgani, faqat iymon keltirgan, yaxshi amallar qilgan, bir-biriga haqiqat va sabrni tavsiya etgan kishilargina bundan mustasno ekani taʼkidlanadi. Imom Buxoriy rivoyat qilgan mashhur hadisda Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallam shunday marhamat qiladilar: «Ikki neʼmat borki, koʻp odamlar ulardan mahrum boʻlib, ziyon koʻradilar: biri – sihat-salomatlik, ikkinchisi – boʻsh vaqtdir». Boshqa bir hadisda Qiyomat kunida banda toʻrtta narsadan, jumladan, umrini qanday oʻtkazgani va yoshligini nimalarga sarflaganidan soʻralmaguncha qadami joyidan jilmasligi qatʼiy uqtiriladi.
Sharq mutafakkirlari va jadid maʼrifatparvarlari merosi
Sharq allomalari vaqtni qilichga qiyoslab: «Vaqt qilichdir, agar sen uni kesmasang (yaʼni unumli ishlatmasang), u seni kesadi», deganlar. Jadid allomalari, xususan Mahmudxoʻja Behbudiy, Abdurauf Fitrat va Abdulla Avloniy millatning qoloqligi va zaiflashuvi sabablarini aynan vaqtni bekorchilik, maʼnosiz gap-gashtaklar va behuda odatlarga sarflashda koʻrganlar. Behbudiy «Vaqt – naqddir» maqolasida dunyo xalqlari soniyalarni hisoblab taraqqiyotga erishayotgan bir paytda, vaqtni uvol qilish katta jinoyat ekanini kuyunib yozgan edi.
Zamonaviy raqamli davrda vaqt gigiyenasi
Bugungi XXI asr insonining oldida turgan eng katta sinov – axborot girdobi va raqamli chalgʻituvchilardir. Ijtimoiy tarmoqlardagi maqsadsiz «skrolling», befoyda oʻyinlar va seriallar insonning soatlab vaqtini oʻgʻirlamoqda. Vaqtni rejalashtirish (time-management), kun tartibini belgilash va foydasiz narsalardan voz kechish har bir yoshning hayotiy qoidasiga aylanishi zarur.
Xulosa
Umr – vaqt parchalaridan iborat matodir. Vaqtni tejash – umrni qadrlash demakdir. Har bir oʻtayotgan kunimizni ilm oʻrganish, halol mehnat qilish, ezgu ishlar va oilamizga mehr berish bilan oʻtkazsak, ziyon koʻruvchilardan emas, najot topuvchilardan boʻlamiz.
Islombek Abdulatifov
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi





