«Odamlarga yuzingni burishtirma va yer yuzida kibru havo ila yurma…» (Luqmon surasi,
18-oyat)
Inson qalbini yemiruvchi eng xavfli illatlardan biri kibr va manmanlik boʻlsa, uni
yuksaltiruvchi va qalblarga yoʻl topuvchi eng ulugʻ fazilat tavoze – kamtarlikdir. Tarix shuni
koʻrsatadiki, oʻzini boshqalardan ustun qoʻyganlar doimo xorlikka yuz tutgan, kamtarlikni
shior qilgan zotlar esa xalq muhabbatiga sazovor boʻlgan.
Qurʼon pandlari va Paygʻambarimiz (s.a.v.) taʼlimotlari
Luqmon surasida Luqmoni Hakimning oʻz oʻgʻliga qilgan goʻzal vasiyatlari zikr
etiladi: «Odamlarga yuzingni burishtirma va yer yuzida kibru havo ila yurma. Chunki Alloh
hech bir maqtanchoq va kibrlini suymaydi» (Luqmon, 18). Hadisi sharifda kibrning eng aniq
va mukammal taʼrifi berilgan: «Rasululloh (s.a.v.): ‘Qalbida xantal urugʻidek kibri bor kishi
jannatga kirmaydi’, dedilar. Shunda bir kishi: ‘Axir kishi kiyimi va poyabzali chiroyli
boʻlishini yaxshi koʻradi-ku?’, deb soʻradi. U zot: ‘Alloh goʻzaldir va goʻzallikni sevadir. Kibr
esa haqiqatni inkor qilish va odamlarni past sanashdir’, deb javob berdilar» (Muslim rivoyati).
Bu hadis shuni ochiqlaydiki, chiroyli kiyinish kibr emas, balki haqiqat oldida boʻyin
sunmaslik va boshqalarni mensimaslik chinakam kibrdir.
Tavozening ulugʻvorligi va allomalar hikmati
Aksincha, kamtarlik inson martabasini Haq va xalq oldida yuksaltiradi. Hadisda: «Kim
Alloh uchun tavoze qilsa, Alloh uning martabasini baland qiladi» deyilgan (Muslim rivoyati).
Imom Buxoriy «Al-adab al-mufrad» asarida sahobalar va ulamolarning oʻta xokisor
hayotidan yuzlab ibratli lavhalarni keltiradi. Abdulla Avloniy «Turkiy Guliston yoxud axloq»
kitobida tavoze haqida yozar ekan: «Tavoze insonning eng oliy sifatlaridan boʻlib, u ilm va
donolik mevasidir. Daraxt meva solgani sari shoxlari yerga egilgani kabi, inson ilmli va
barkamol boʻlgan sari kamtar boʻlur», deb taʼkidlaydi.
Ijtimoiy munosabatlarda kibrning halokati
Kibr insonlar orasida adovat, bepisandlik va ajralishni keltirib chiqaradi. Rahbar
xodimlariga, boy kambagʻallarga, bilimdon oʻzgalarga kibr koʻzi bilan qarasa, jamiyatdagi
ijtimoiy hamjihatlik barbod boʻladi. Tavoze esa oʻzaro ishonch, samimiyat va muhabbat
muhitini shakllantiradi. Kamtar inson oʻz xatosini tan olishdan qoʻrqmaydi va doimo yangi
bilimlarga ochiq boʻladi.
Xulosa va amaliy xulosalar
Chinakam buyuklik baland ovozda maqtanishda yoki dabdabada emas, balki
xokisorlikda, boshqalarning qadr-qimmatini hurmat qilishdadir. Tavoze insonni nafaqat el
ichida suyukli qiladi, balki qalbga cheksiz maʼnaviy yorugʻlik bagʻishlaydi.
Ismoilov Islombek Doniyor oʻgʻli
Koʻkaldosh oʻrta maxsus ilsom taʼlum muassasasi talabasi





