«Ey moʼminlar! Agar bir fosiq kishi sizlarga biror xabar keltirsa, uni aniqlab-tekshirib koʻringlar…» (Hujurot surasi, 6-oyat)
Bugungi axborotlashgan dunyoda soniyalar ichida millionlab yangiliklar, xabarlar va maʼlumotlar tarqalmoqda. Biroq axborot oqimi bilan birga soxta yangiliklar (feyklar), igʻvo, fitna va mish-mishlar ham misli koʻrilmagan tezlikda tarqalmoqda. Shunday sharoitda har bir xabarni tekshirish, kiber-gigiyena va axborot masʼuliyatiga ega boʻlish insoniy xavfsizlik shartidir.
Hujurot surasining oltin qoidasi va Nabaviy tamoyil
Qurʼoni karimning Hujurot surasi 6-oyatida axborot xavfsizligining eng mukammal qoidasi berilgan: biror xabar eshitilganda, uni tekshirib koʻrmasdan turib xulosa chiqarish begunoh insonlarga ozor berishga va ortidan qattiq pushaymon boʻlishga sabab boʻladi. Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallam mish-mish tarqatishning xataridan ogohlantirib: «Kishiga eshitgan har bir narsasini gapiraverishi yolgʻonchilik uchun kifoya qiladi!», deganlar (Muslim rivoyati). Bu hadis tekshirilmagan xabarni tarqatishning oʻzi yolgʻonchilik jinoyati ekanini koʻrsatadi.
Fitnaning ijtimoiy xavfi va tarixiy saboqlar
Tarix guvohki, koʻplab qudratli davlatlarning parchalanishi va xalqlar oʻrtasidagi qonli toʻqnashuvlar aynan soxta xabarlar, fitnalar va qasddan uyushtirilgan igʻvolar oqibatida yuz bergan. Fitna haqida Qurʼonda: «Fitna qotillikdan ham battardir», deyiladi (Baqara surasi, 191-oyat). Donishmandlar har bir xabarni «uchta elak»dan – haqiqat, ezgulik va foydalilik elagidan oʻtkazishni tavsiya qilganlar.
Ijtimoiy tarmoqlarda mediaterbiya va masʼuliyat
Bugungi kunda har bir smartfon egasi oʻziga xos axborot tarqatuvchiga aylandi. Birovning shaʼniga tegadigan, jamiyatda vahima uygʻotadigan yoki dushmanlik kayfiyatini qoʻzgʻatadigan postlarni «repost» qilish va tarqatish ogʻir maʼnaviy javobgarlikni yuklaydi. Axborotni saralash va faktlarni tekshirish madaniyatini har bir inson egallashi zarur.
Xulosa
Mish-mishlarga berilmaslik, xabarni aql va ishonchli manbalar orqali tekshirish insonni xatolardan saqlaydi. Tinchlik va hamjihatlikni asrash har bir fuqaroning axborot madaniyatiga bogʻliqdir.
Muhammadfotih Murodullayev
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi



