SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
Абул Қосим Аз-Замахшарий
12.05.2022 / Bo‘limda Maqolalar

Абул Қосим Аз-Замахшарий (2-қисм)

Замахшарийнинг ўзидан олдинги шоирлардан ажралиб турадиган хусусияти бу унинг ижодидаги маърузавийлик йўсинидир. Ушбу ижод намуналарида шорининг тавба ва надоматлари энг юксак ҳолатда акс этган ва бу орқали ўзининг гуноҳларига каффорат олиш умиди бевосита ифодаланган. Жаруллоҳ Замахшарий асар муқаддимасида замонаси подшолари шарафига таҳсин айтарди ва уларнинг эътироф-у эътиборига, мукофотларига сазовор бўларди. Маълум вазиятдан сўнг эса шоир подшоларга қилинадиган бундай мақтовлар, сохта хушомад ва такаллуфларни буткул тарк этади ва уларнинг эътиборига ҳалол йўл билан, ўз меҳнати, изланишлари орқали эришишни афзал кўради. Энди Замахшарий замонасининг ҳокимларига мулозаматга тўла ортиқча эътибору эҳтиром кўрсатишдан қайтди. Аксинча, замонаси, заминидаги золим ҳокимлар ўрнига халқ орасидаги оддий,  камтарин кишиларни кўтаришга қатъий азм қилди. Шунинг таъсирида алломанинг бизга етиб келган шеърлари мавъиза — эслатма, насиҳат йўналишида бўлган. Шеърларидаги насиҳатлар шунчаки оддий гаплар эмас, балки чуқур маънога эга бўлган теран мушоҳадалардан иборат. Хусусан, шеърларининг биридан шундай маъно англашилади: «Эй Абулқосим, дунё сени тарк қилишидан олдин сен дунёни тарк қил! Сени ишқалаб туширишидан олдин сен уни тушириб ташлагин». Бундан англанадики, Замахшарий дунёнинг ўткинчи ҳою-ҳавасларига берилиб,  панд емасликни тарғиб қилган. Мақомат китоби умрининг иккинчи ярмида ёзилган ва бунда подшолар ва амирларга таҳсин айтиб ўтган умрига ачиниш, афсус қилиш, надомат чекиш, ўз-ўзини маломат қилиш,  гуноҳларига тавба қилиш ғоялари акс этган шеърлар жамланган. Яна бир шеъри қуйидагича мазмунга эга:

«Эй, динору-дирҳамнинг қули!

қачонгача буларга қарам бўлиб юрасан.

Эй, дунёга харис бўлган очкўз банда! 

қачонгача шу йўсинда юрасан.

Эй, очкўзликнинг қули!

Қачон сен ўз талоғинг ундан оласан.

Қани эди сен тезроқ озод бўлсанг,

Ва йиртилган қарзингни тезроқ узсанг.»

Замахшарийни луғат бойлиги ниҳоятда кенг бўлган олим сифатида эътироф этишимиз мумкин. Ушбу олим араб тили лексикасини жуда яхши бўлган ва сўзларнинг энг нозик жиҳатлари ҳамда синонимларнинг маъноларини ҳам теран англаган.

Олим, ўз навбатида, Ҳаририйнинг мақоматларига жуда юксак баҳо берган ва унга тенг келадиган ашъор (шерлар) битиш мушкуллигини ўз ижод намуналарида таъкидлаган. Бундан ташқари, Замахшарий Жохиз деган олимнинг ижодидан ҳам таъсирланганлигини айтиб ўтган, унинг услубларига эътибор бериб ўтган.

Замахшарий ижодидаги маърузавийлик йўналиши юксак аҳамиятга эгадир. Унинг мақоматларини ҳар қандай ўқувчи катта иштиёқ билан ўқийди. Унинг услуби китобхонни бир ҳолдан бошқа ҳолатга ўтказади, умид ва умидсизликни ҳис эттиради, розилик, қаноат ва қаноатсизлик ўртасида бир зумга чўмдиради. Унинг шундай услубдаги мақоматларидан бири «Сидқ» мақоматидир. Унда шундай дейилган: «Эй, Абулқосим, қилич ишқалангандагина гапиради. У тилсиз, лекин рост гапиради. Тилингни ёлғон гапириш хатосидан сақлагин. “Ямоний” қилич қинида тургани  каби тилингдан ёлғон гапларни ташқарига чиқарма».

Замахшарий ваъдага вафо қилишлик ҳақида гапиради. Ваъдага вафо қилишликда ҳам, охиригача олиб боришликка чақиради. Кейин саҳийлик ҳақида сўз боради. Бераётганда қўлнинг очиқлик билан берилиши кераклиги ваъда беришдан кўра, саҳийлик қилиш кераклигини таъкидлайди. Бу нарсанинг сабаби шуки, бу гапларни диққат билан ёзганлигини, гапириб бераётганда жуда чиройли тарзда етиб боришини таъминлайди.

давоми бор….

Рўзиқулов Икром «Кўкалдош» ўрта махсус ислом таълим муассасаси мударриси

What you can read next

“Ватанни севмоқ иймондандир” мавзусида эсселар танловининг Республика босқичи бўлиб ўтмоқда
“Ватанни севмоқ иймондандир” мавзусида эсселар танловининг Республика босқичи бўлиб ўтмоқда
Исломий биродарлик ва мусулмоннинг ҳақлари
Исломий биродарлик ва мусулмоннинг ҳақлари
Қўшничилик одоби

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP