«Odamlarni yaxshilikka buyurib, oʻzlaringizni unutasizmi?…» (Baqara surasi, 44-oyat)
Farzand – qalb mevasi, inson hayotining davomi va ertangi kun egalaridir. Har bir ota-ona oʻz bolasining baxtli, ilmli va odobli boʻlishini orzu qiladi. Biroq tarbiyada faqat quruq pand-nasihatlar va soʻzlar yetarli emas. Bolaning shaxsiyati ota-onaning aytgan soʻzlaridan emas, balki ularning har kungi amallari, xulq-atvori va oʻzaro munosabatlaridan shakllanadi.
Qurʼoniy Luqmon hikmati va Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallam tarbiya uslubi
Qurʼoni karimning Luqmon surasida Luqmoni Hakimning oʻz farzandiga qilgan nasihatlari keltiriladi: u avvalo Allohga shirk keltirmaslik, ota-onani hurmat qilish, namozni toʻkis ado etish, odamlarga yaxshilik qilish va tavoze bilan yashashni oʻrgatadi. Luqmoni Hakim bu nasihatlarni avvalo oʻz hayotiga singdirgan zot edi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bolalar tarbiyasida hech qachon qattiqqoʻllik yoki yolgʻon ishlatmaganlar. Bir kuni bir ayol oʻz bolasiga: «Bu yoqqa kel, senga bir narsa beraman», deb chaqirganida, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam undan: «Unga nima bermoqchi eding?», deb soʻradilar. Ayol: «Xurmo bermoqchi edim», dedi. Shunda Paygʻambarimiz: «Agar unga biror narsa bermaganingda, senga bitta yolgʻon yozilar edi», deb ogohlantirdilar (Abu Dovud rivoyati). Bu hadis tarbiyada hatto eng kichik jihatda ham rostgoʻylik va shaxsiy ibrat zarurligini koʻrsatadi.
Pedagogika va maʼrifatparvarlar tajribasi
Buyuk alloma Abdulla Avloniy: «Tarbiya biz uchun yo hayot – yo mamot, yo najot – yo halokat, yo saodat – yo falokat masalasidir», degan mashhur soʻzlarini aytganda, butun jamiyat masʼuliyatini nazarda tutgan edi. Bola – oq qogʻoz, unga qanday yozuv tushishi atrofidagi kattalarga bogʻliq. Oʻzi kitob oʻqimaydigan ota bolasini kitobxon qila olmaydi; oʻzi yolgʻon gapiradigan ona bolasidan halollikni talab qila olmaydi. Shaxsiy namuna – tarbiyaning eng qudratli vositasidir.
Axborot asrida farzandlar bilan jonli muloqot
Bugungi kunda bolalar erta yoshdanoq internet va gadjetlar bilan oʻralgan. Agar oilada ota-ona va farzand oʻrtasida samimiy jonli suhbat, oʻrnak va mehr yetishmasa, bola oʻziga begona tarmoqlardan «qahramon» va ibrat qidiradi. Ota-onaning farzandiga ajratgan vaqti, unga koʻrsatgan mehrli muomalasi har qanday qimmatbaho sovgʻadan ustundir.
Xulosa
Farzand tarbiyasining eng samarali formulasi – avvalo oʻzimizni tarbiya qilishdir. Qachonki soʻzimiz bilan amalimiz bir boʻlsa, halol yashab, yaxshi xulq koʻrsatsak, farzandlarimiz ham xalqiga, vataniga va oilasiga munosib inson boʻlib voyaga yetadi.
Muhammadaziz Rahimov
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi





