Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи ила
نَحمدُهُ وَ نُصَلِّى عَلى رسولِهِ الكَرِيمِ اَمَّا بَعدُ
Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳга ҳамд айтамиз ва У зотнинг улуғ Расулига салавоту саломлар йўллаймиз. Ҳамд ва санодан сўнгра:
“Бандаларнинг феъллари” тўғрисида эътиқодимиз.
خَلَقَ اللهُ تَعَالَى الخَلْقَ سَلِيمًا مِنَ الكُفْرِ وَ الاِيمَانِ ، ثُمَّ خَاطَبَهُمْ وَ أمَرَهُمْ وَ نَهَاهُمْ فَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ بِفِعْلِهِ وَ إِنْكَارِه وَ جُحُودِهِ الحَقَّ بِخِذْلاَنِ اللهِ تَعَالَى إِيَّاهُ وَ آمَنَ مَنْ آمَنَ بِفِعْلِهِ وَ إقْرَارِهِ وَ تَصْدِيقِهِ بِتَوْفِيقِ اللهِ تَعَالَى إِيَّاهُ وَ نُصْرَتِهِ لَهُ
Аллоҳ таоло халқни куфр ва иймондан саломат қилиб яратган. Сўнгра уларга хитоб қилган, буюрган ва қайтарган. Шундан сўнг, ким кофир бўлса, ўзининг феъли, инкори ва ҳақни рад этиши Аллоҳ таолонинг ёрдамсиз қолдириши (ўз ҳолатига ташлаб қўйиши) билан кофир бўлади. Шунингдек, ким иймон келтирган бўлса, ўзининг феъли, иқрори ва тасдиқи Аллоҳ таолонинг тавфиқи ва ёрдами билан иймон келтиради.
أَخْرَجَ ذُرِّيَّةَ آدَمَ مِنْ صُلْبِهِ عَلَى صُوَرِ الذَّرِّ فَجَعَلَهُمْ عُقَلاَءَ فَخَاطَبَهُمْ وَ أمَرَهُمْ بِالإِيمَانِ وَ نَهَاهُمْ عَنِ الكُفْرِ فَأقَرُّوا لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ ، فَكَانَ ذَلِكَ مِنْهُمْ إِيْمَانًا فَهُمْ يُولَدُونَ عَلَى تِلْكَ الفِطْرَةِ ، وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَدْ بَدَّلَ وَ غَيَّرَ ، وَ مَنْ آمَنَ وَ صَدَّقَ فَقَدْ ثَبَتَ عَلَيْهِ وَ دَاوَمَ
Аллоҳ таоло Одам алайҳиссаломнинг зурриётларини унинг сулбидан кичкина чумоли суратида чиқарди. Ҳамда уларга ақл берди, сўнг уларга хитоб қилди, уларни иймонга буюрди ва куфрдан қайтарди. Шундан сўнг, улар Унинг Робблигига иқрор бўлдилар. Ўша иқрор улардан бўлган иймондир. Улар ўша фитратда (табиий хилқатда) туғиладилар. Мазкур мисоқдан сўнг ким кофир бўлса, иймонни куфрга алмаштирибди ва ўзгартирибди. Ким иймон келтирган ва тасдиқлаган бўлса, дарҳақиқат унда собит қолибди ва бардавом бўлибди.
وَ لَمْ يُجْبِرْ أحَدًا مِنْ خَلْقِهِ عَلَى الكُفْرِ وَ لاَ عَلَى الاِيْمَانِ وَ لاَ خَلَقَهُمْ مُؤْمِنًا وَ لاَ كَافِرًا ، وَ لَكِنْ خَلَقَهُمْ أشْخَاصًا وَ الاِيْمَانُ وَ الكُفْرُ فِعْلُ العِبَادِ وَ يَعْلَمُ اللهُ تَعَالَى مَنْ يَكْفُرُ فِي حَالِ كُفْرِهِ كَافِرًا فَإذَا آمَنَ بَعْدَ ذَلِكَ عَلِمَهُ مُؤْمِنًا فِي حَالِ إِيْمَانِهِ وَ أحَبَّهُ مِنْ غَيْرِ أنْ يَتَغَيَّرَ عِلْمُهُ وَ صِفَتُهُ
Аллоҳ таоло махлуқларидан бирортани куфрга ҳам, иймонга ҳам мажбурламаган. Ва уларни мўмин ҳам, кофир ҳам қилиб яратмаган. Лекин уларни шахслар қилиб яратган. Иймон ва куфр бандаларнинг феълидир. Аллоҳ таоло ким куфр келтирадиган бандани кофирлик ҳолатида кофир деб билади. Қачон ўшандан кейин иймон келтирса, иймон келтирган ҳолатида мўмин деб билади ва уни яхши кўради. Аллоҳнинг илми ва сифати ўзгармайди.
وَ جَمِيعُ أفْعَالِ العِبَادِ مِنَ الحَرَكَةِ وَ السُّكُونِ كَسْبُهُمْ عَلَى الحَقِيقَةِ وَ اللهُ تَعَالَى خَالِقُهَا وَهِيَ كُلُّهَا بِمَشِيئَتِهِ وَ عِلْمِه وَ قَضَائِهِ وَ قَدَرِهِ وَ الطَّاعَاتُ كُلُّهَا مَا كَانَتْ وَاجِبَةً بِأمْرِ اللهِ تَعَالَى وَ بِمَحَبَّتِهِ وَ بِرِضَائِهِ وَ عِلْمِهِ وَ مَشِيئَتِهِ وَقَضَائِهِ وَ تَقْدِيرِهِ وَ المَعَاصِي كُلُّهَا بِعِلْمِهِ وَ قَضَائِهِ وَ تَقْدِيرِهِ وَ مَشِيئَتِهِ لاَ بِمَحَبَّتِهِ وَ لاَ بِرِضَائِهِ وَ لاَ بِأمْرِهِ
Бандаларнинг ҳаракат ва сукунатдан бўлган барча феъллари ҳақиқатда уларнинг касбидир. Аллоҳ таоло ўша барча феълларнинг Яратувчисидир. Ўша феълларнинг барчаси Аллоҳ таолонинг хоҳиши, илми, қазоси ва қадари биландир. Вожиб бўлган тоатнинг барчаси Аллоҳ таолонинг амри, яхши кўриши, ризоси, илми, хоҳиши, қазоси ва тақдири биландир. Маъсиятларнинг барчаси Аллоҳ таолонинг илми, қазоси, тақдири ва хоҳиши биландир. Лекин яхши кўриши, ризоси ва амри билан эмасдир.
Жалолиддин Холмўминов
“Кўкалдош” ўрта махсус ислом таълим муассаси мударриси






