Joriy oʻquv yilidan madrasamizda “kitobxonlar klubi” faoliyatini yoʻlga qoʻyganimizdan xabaringiz bor. Klubning maqsadi talabalarni kitob oʻqishga daʼvat etish, hamda kitob oʻqishga boʻlgan qiziqishlarini qoʻllab quvvatlash, bu orqali esa ularda oʻzlikni anglash, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat tuygʻusini shakllantirishdir.
Bugunga qadar klub aʼzolari bilan bir nechta jahon va oʻzbek adabiyoti durdonalarini oʻqib, qizgʻin muhokama qildik. Klubning navbatdagi sonida biz Jorj Oruellning “1984” romanini oʻqidik.


Antiutopik janrda yozilgan bu asar dastlab “Yevropadagi oxirgi inson” deb nomlangan edi. Lekin, kitobni nashr etishdan avval uning nominni oʻzgartirish qatʼiy talab etilganligi bois J. Oruell kitob nomini “1984” deb oʻzgartiradi. Xoʻsh, J.Oruell asarinni nima sababdan bunday nomlagan edi? Bunday nomni eshitgan odam, “demak, bu asar turli xil fantastik filmlardagi kabi insoniyatning yoʻq boʻlib ketishi, uning gʻayridunyoviy maxluqotlar bilan kurashi toʻgʻrisida boʻlsa kerak” degan fikrga kelishi mumkin. Lekin, J. Oruellning bu asari yagona tirik qolgan, yoki jismoniy jihatdan yoʻqlikka yuz tutgan insoniyat haqid emas. Asarda, bizning dunyomizda boʻlgani kabi millionlab, milliardlab odamlar hamon yashamoqda edi, lekin asarning bosh qahramoni Uinston bir jihatdan Yevropadagi, balki Yer yuzidagi oxirgilardan edi. Xoʻsh, Uinston qaysi jihati bilan millionlab odamlar ichida oxirgilardan edi? U fikrlar edi, u inson edi va shu sababdan partiyaning – “Katta ogʻa”ning dushmanlaridan edi. Tabiiyki aytishingiz mumkin, “odam boʻlarkan-u, fikrlamas ekanmi?” deb; ha boʻlgan va boʻladi ham. Tarixda insoniyat boshiga balolar yogʻdirgan shaxslarning hokimiyat tepasiga kelishiga, diktaturalarning, totalitar tuzumlarning vujudga kelishiga insonlarning fikrlamasligi sabab boʻlgan. “1984” romani 1988-yilda SSSR hududida taqiqlangan. Bu bejizga emas, romandagi voqealarga Sobiq Sovet tuzumi asos qilib olingan. Asarda hukmron partiyaning asosiy maqsadi bu insonlarni fikrlashdan toʻxtatish edi, va bunga deyarli erishgan edi. Partiya – “Katta Ogʻa” hammani, har joyda telekranlar orqali kuzatar, jamiyatdagi hamma bir-biriga biriktirib qoʻyilgan josus edi, hatto bolalar aqlini tanib ulgurmasdan josuslik maktablarida taʼlim olishardi. Uinston kabi fikrlash qobilyatini saqlab qolganlar tinimsiz qidirilar, topib jazolanar, ular fikrlashdan toʻxtatib, “bugʻlantirib” yuborilar edi. Partiya “fikrjinoyat”ni amalga oshirganlarni payqagach, ularni darhol oʻldirmas edi. “Fikrjinoyatchi”lar tutilgach, ularni “davolashar”, yaʼni fikrlashdan toʻxtatib “ikki karra ikki besh” ekanligiga ishontirib soʻngra “bugʻlantirib” yuborishar edi.
Insonni fikrlashdan toʻxtatish mumkinmi, buni qanday qilish mumkin, bu orqali nimalarga erishish mimkin? Uinston “Katta Ogʻa”ning kuzatuvidan qochib qutila oladimi? U oʻzi kutgan porloq kelajak bir kun keladimi, yoki Partiya abadiy yashab qoladimi? Bu savollarga javob topishni istasangiz, “1984” romanini albatta oʻqib chiqing.
Asardan iqtiboslar:
“Yangitildagi har bir qisqartirish yutuqdir, chunki soʻzlar qanchalik kam boʻlsa, shunchalik oʻylashga sabab kam boʻladi. Oxir-oqibatda nutq bevosita tomoqning oʻzida hosil boʻladi, miya va asablar kerak boʻlmay qoladi…” ;
“Matbuot paydo boʻlganidan keyin ijtimoiy fikrni boshqarish osonlashdi; radio va kino bu borada yanada oldinroqqa ketdi. Televizion texnika rivojlanib, bitta uskuna bilan maʼlumotni ham qabul qilish, ham uzatish imkoni paydo boʻlgach, shaxsiy hayot tamom boʻldi” ; (roman 1949-yilda nashr etilgan)
“Oʻtmishni boshqara olgan kelajakni ham boshqaradi; bugunni boshqargan oʻtmishni ham boshqaradi” ;
“Ular ichingga kira olmaydi. Agar sen inson boʻlib qolish muhim ekanini his qilsang, bu sengga hech narsa bermasa ham sen ularni yenggan boʻlasan” ;
“Balki, inson sevilishdan ham koʻra tushunishlariga koʻproq muhtojdir”.
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi «Kitobxonlar klubi» aʼzosi 3-kurs talabasi Hayitmurodov Ilyos






