SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
Ростгўйлик ва ёлғончилик (бир ҳадис шарҳи)
29.10.2024 / Bo‘limda Hadis, Maqolalar

Ростгўйлик ва ёлғончилик (бир ҳадис шарҳи)

Ислом дини одоб-ахлоқ динидир. Шунга кўра, одоб ахлоқ мусулмон киши учун энг муҳим нарса саналади. Шу маънода Абдуллоҳ ибн Муборак роҳматуллоҳи алайҳ: «Диннинг деярли учдан икки қисми одобдир», – деганлар. Ҳаким зотлардан бири: «Ким сиздан ахлоқ жиҳатидан устун бўлса, демак, у дин жиҳатидан ҳам сиздан устундир. Чунки дин ахлоқдир!» – дея таъкидлаган.

 Шунинг учун Аллоҳ таоло Ўзининг ҳабиби Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни васф қилганида у зотнинг насаби ёки мол-мулки, ёки шаклини васф қилмаган. Балки: «Албатта, Сиз буюк хулқ узрадирсиз!» – деб, у зоти бобаракотнинг ахлоқларини ва одобларини васф қилган.

Шунга кўра, шариъатимизда яхши хулқлар билан хулқланиш ва ёмон ахлоқлардан сақланишга тарғиб қилинади. Мана шундай яхши хулқлардан бири ростгўёлик хулқи бўлиб, у улуғ хулқлардан бири саналади. Ростгўйлик дегани, воқеълик ва ҳақиқатга мувофиқ бўлган гапни гапиришдир. Бунинг зидди бўлса ёлғончилик дейилади. Ёлғончилик дегани, воқеъликка тўғри келмайдиган, унинг хилофи бўлган хабарни гапиришдир.

Ростгўйлик инсонни яхши эзгу ишларга бошлайди, ёлғончилик эса, ёмон ишларга бошлайди. Яъни бу икки қарама қарши хулқ атвор инсонни келажакда борадиган жойига сабабчи бўлади. Бу ҳақида ҳадиси шарифда шундай дейилган:

عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يَكُونَ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا.رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ.

Абдуллоҳ розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: “Ростгўйлик эзгуликка бошлайди, эзгулик эса жаннатга бошлайди. Киши рост гапираверса, ниҳоят сиддиқ бўлади. Ёлғон фисқ-фужурга бошлайди. Фисқ-фужур эса дўзахга бошлайди. Киши ёлғон гапираверса, ниҳоят Аллоҳнинг ҳузурида каззоб деб ёзилади”. Бухорий ривоят қилган.

Шарҳ: Хаттобий шундай деган: “Бу ҳадисдаги гаплар Алоҳ таолонинг ушбу  “Албатта яхшилар жаннатдадир. Шак-шубҳасиз фожирлар дўзахдадир”[1], оятининг тафсиридир”.

 Демак, ким рост гапиришни ўзига одат қилиб олса, бу амал уни эзгу амалларни қилишга бошлайди. Ҳадисдаги “эзгулик” деб таржима қилинган “бирр” лафзини Имом Нававий роҳимаҳуллоҳ шундай шарҳлаганлар: “Бунинг маъноси, ростгўйлик Аллоҳ учун қилинадиган холис бўлган солиҳ амалларга бошлайди, зеро, “бирр” (эзгулик) лафзи барча яхши амалларни қамраб олади”, деб айтган.

Ҳадисдаги “Киши рост гапираверса, ниҳоят сиддиқ бўлади” жумласи борасида Алий ал-Қорий шундай деган: “Қайси бир кишида ростгўйлик такрор бўлаверса, у муболаға сийғасида ишлатилган “сиддиқ” исмига ҳақли бўлади.

Демак, ким бу дунёда сиддиқ сифати билан сифатланиб ҳаёт кечирса, унинг хотимаси хайрли бўлади.

Шунингдек, ёлғончилик ҳам эгасини бошқа гуноҳ ишларни қилишга етаклайди. Ёлғончилик мўъмин кишига бегона бўлган сифатдир. Бу ҳақида ҳадиси шарифда шундай дейилган:

Софван ибн Сулайм роҳимаҳуллоҳдан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга: “Мўъмин киши қўрқоқ бўладими?”-дейилди. У зот: “Ҳа”, дедилар. “Мўъмин киши бахил бўладими?”-дейилди. У зот: “Ҳа”, дедилар. “Мўъмин ёлғончи бўладими?”-дейилди. У зот: “Йўқ”, дедилар. Байҳақий бу ҳадисни “Шуъабул ийман” китобида мурсал ҳолида ривоят қилган.

Демак, мўъмин кишида бахиллик, қўрқоқлик каби салбий сифатлар топилиши мумкин, лекин унда ёлғончилик деган иллат бўлмаслиги керак.

Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, бир бирига қарама қарши бўлган ростгўйлик ва ёлғончилик сифатлари ўз соҳибларини жаннат ва дўзахга киришларига сабаб бўлар экан. Яъни, ростгўйликнинг хотимаси жаннат бўлса, ёлғончиликнин хотимаси дўзах бўларкан. Ростгўйлик ва ёлғончилик ҳақида жуда ҳам кўплаб оят ва ҳадислар ворид бўлган. Бу ўринда мана шу бир ҳадисни шарҳлаш мақсад қилинганлиги боис, бошқа оят ва ҳадисларга тўхталиб ўтилмади. Аллоҳ таоло барчамизни ростгўйлардан бўлишимизни насиб қилсин ва ёлғончилик сифатидан Аллоҳнинг ўзи сақласин.

Кўкалдош ўрта махсус ислом билим юрти мударриси Мадаминов Шокиржон


[1] Инфитор сураси, 13,14 – оятлар.

What you can read next

Муҳаммад Ҳасанийнинг “Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам – икки олам сарвари” асари. “Порлаб турувчи нур”
Муҳаммад Ҳасанийнинг “Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам – икки олам сарвари” асари. “Порлаб турувчи нур”
“Шарҳ” сураси.
“Шарҳ” сураси.
20180720103811
Имом Абул Баракот Насафийнинг ҳаёти ва илмий фаолияти. (2 қисм)

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP