«Yana Rabbingiz eʼlon qilgan (bu soʻzlarni) eslangiz: Qasamki, agar sizlar shukr qilsangiz, albatta (neʼmatlarimni) ziyoda qilurman…» (Ibrohim surasi, 7-oyat)
Inson zotiga berilgan son-sanoqsiz neʼmatlar ichida eng muhim tuygʻu – ushbu neʼmatlarning qadrini anglash va shukronalik bilan yashashdir. Shukr – faqat tilda aytiladigan soʻz emas, balki qalbning eʼtirofi va aʼzolarning ezgu amali bilan namoyon boʻladigan holatdir. Noshukrlik esa inson qalbini qashshoqlashtirib, jamiyatda norozilik va hasadni koʻpaytiradi.
Ilohiy vaʼda va hadislardagi qanoat taʼrifi
Qurʼoni karimning Ibrohim surasi 7-oyatida Yaratgan Oʻzining buzilmas qonunini eʼlon qiladi: shukr qiluvchiga neʼmatlar koʻpaytirib beriladi, noshukrlik esa azob-uqubatga sabab boʻladi. Hadisi sharifda shukrning amaliy tomoni shunday oʻrgatiladi: «Odamlarga tashakkur aytmagan kishi, Allohga ham shukr qilmagan boʻladi» (Termiziy rivoyati). Bu hadis shuni koʻrsatadiki, inson atrofidagi insonlarning mehnati, ota-onasining yaxshiligi va jamiyatning xizmatini qadrlay olsagina, uning ilohiy shukri qabul boʻladi. Boshqa bir hadisda: «Dunyo ishlarida oʻzingizdan pastroq (muhtojroq) kishilarga qarang, sizdan ustunroq boʻlganlarga qaramang. Mana shu Allohning sizga bergan neʼmatini past sanamasligingiz uchun eng toʻgʻri yoʻldir», deb marhamat qilinadi (Muslim rivoyati).
Oʻzbek adabiyoti va mumtoz hikmatlarda shukr
Oʻzbek adabiyotining yorqin namoyandasi Oʻtkir Hoshimov oʻzining mashhur «Daftar hoshiyasidagi bitiklar» asarida inson baxtini aynan shukr va qanoatda koʻradi. Adib inson koʻpincha qoʻlidagi neʼmat – tinchlik, salomatlik, ota-onaning tirikligi kabi buyuk boyliklarni oddiy holdek qabul qilib, arzimas yetishmovchiliklar ortidan nolishini chuqur falsafiy mushohada qiladi. Jaloliddin Rumiy esa: «Shukr neʼmatning jonidir, neʼmat esa uning poʻstlogʻidir», deb, asl mohiyat qanoat va minnatdorlikda ekanini uqtiradi.
Shukronalikning inson ruhiyatiga ijobiy taʼsiri
Hozirgi kunda zamonaviy psixologiya «minnatdorlik kundaligi» va shukr qilish amaliyotini depressiyadan chiqish, ruhiy tushkunlikni yengishning eng samarali vositasi deb hisoblamoqda. Har kuni oʻz hayotidagi uchta yoki beshta yaxshilikni eʼtirof etgan insonning miyasida quvonch gormonlari faollashadi. Noshukr inson esa qanchalik boy boʻlmasin, oʻzini doimo faqir va baxtsiz his etaveradi.
Xulosa
Shukr – boriga qanoat qilib, qoʻl qovushtirib oʻtirish emas, balki berilgan imkoniyatlarni qadrlab, ularni yaxshilikka sarflashdir. Tinch osmon, musaffo havo, sogʻlom vujud va tinch yurtning qadriga yetib, shukronalik bilan yashash inson hayotiga baraka va fayz kiritadi.
Islombek Abdulatifov
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi





