«Ular yengillikda ham, ogʻirlikda ham ehson qilurlar, gʻazablarini yuturlar va odamlarni kechirurlar…» (Oli Imron surasi, 134-oyat)
Inson ruhiyatidagi eng kuchli va baʼzan halokatli tuygʻulardan biri gʻazabdir. Nazoratsiz qolgan gʻazab aql chirogʻini oʻchiradi, oilalarni barbod qiladi, doʻstlik rishtalarini uzadi va jamiyatda qonunbuzarliklarga sabab boʻladi. Shu sababli, gʻazab paytida oʻzini boshqara olish, sabr qilish va muloyimlik bilan javob qaytarish yuksak maʼnaviy va ruhiy yetuklik belgisidir.
Muqaddas manbalarda gʻazabni yutish fazilati
Qurʼoni karimning Oli Imron surasi 134-oyatida jannat egalarining eng goʻzal xususiyatlari sifatida gʻazabni yuta olish va odamlarning xatolarini kechirish sanab oʻtilgan. Hadisi sharifda esa haqiqiy kuch-qudrat nimada ekanligi ochiq bayon qilinadi: «Kuchli polvon – kurashda boshqalarni yiqitgan emas, balki gʻazabi kelgan vaqtda oʻz nafsini qoʻlga ola bilgan kishidir» (Buxoriy va Muslim rivoyati). Boshqa bir hadisda bir sahobiy Rasululloh sollallohu alayhi va sallam huzurlariga kelib: «Menga bir nasihat bering», deganida, Paygʻambarimiz unga uch bor: «Gʻazablanma!», deb tayinlaganlar (Buxoriy rivoyati). Bu qisqa oʻgit butun bir hayotiy xavfsizlik va baxt kafolatidir.
Allomalarning amaliy tavsiyalari va xalq donishmandligi
Islom tabobati va axloqshunosligida gʻazab oʻt-olovga qiyoslanadi. Shuning uchun Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallam gʻazab kelganda holatni oʻzgartirishni – tik turgan boʻlsa oʻtirishni, oʻtirgan boʻlsa yonboshlashni, sovuq suv bilan tahorat olishni va sukut saqlashni buyurganlar. Abdulla Avloniy «Turkiy Guliston yoxud axloq» asarida: «Gʻazab – aql dushmani, devonalikning bir boʻlagidir. Gʻazab oʻti chiqqan joyda aql nuri soʻnur», deb yozadi. Xalqimizdagi «Jahl kelsa – aql ketar»» kabi maqollar ham aynan shu haqiqatni ifodalaydi.
Gʻazabni jilovlashning ruhiy-ijtimoiy salomatlikdagi oʻrni
Zamonaviy psixologiya va tibbiyot ham surunkali gʻazab va asabiylik yurak-qon tomir, gipertoniya va asab tizimi xastaliklariga olib kelishini isbotlagan. Gʻazabini nazorat qiluvchi kishi nafaqat oʻz sogʻligʻini saqlaydi, balki oilasida osoyishtalikni, kasbiy faoliyatida esa obroʻ-eʼtiborni taʼminlaydi. Tang vaziyatlarda his-tuygʻularga berilmasdan, aql va vazminlik bilan qaror qabul qilish muvaffaqiyatning kalitidir.
Xulosa
Gʻazab ustidan gʻalaba qozonish – insonning oʻz ruhiyati ustidan gʻalabasidir. Sabr, bagʻrikenglik va kechirimlilikni odat qilgan inson oʻz shaʼnini asraydi va atrofidagilarga xavfsizlik va tinchlik manbai boʻlib xizmat qiladi.
Islombek Abdulatifov
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi




