“Muzoraba” sherikchilikning maxsus turi boʻlib, unda bir sherik ikkinchi tomonnig tijoratiga sarmoya kiritish maqsadida pul berib sherikchilik qiladi. Sarmoya kiritish “Rabbul- mol”deb ataluvchi birinchi sherik tomonidan amalga oshirilsa, ish yuritish “muzorib” deb ataluvchi ikkinchi tomonning majburiyati hisoblanadi.
Muzoraba va mushoraka quyidagi xususiyatlari bilan bir-biridan farq qiladi.
1.Mushorakada sarmoya barcha sheriklar tomonidan kiritilsa, muzorabada esa bu faqat rabbul-molning vazifasi hisoblanadi.
2.Mushorakada sheriklar ish boshqarish va yuritishda qatnashishi mumkin, ammo muzorabada biznes boshqaruv faqat muzorib tomonidan olib boriladi va rabbul-molning bunga haqi boʻlmaydi.
3.Mushorakada koʻrilgan zarar barcha sheriklar kiritgan sarmoyalarning ulushiga munosib ravishda boʻlinadi. Muzorabada esa muzorib sarmoya kiritmagani uchun zarar rabbul-mol zimmasida boʻladi. Muzoribning koʻrgan zarari uning qilgan mehnati foydasiz tugallanganligi bilan cheklanadi. Ammo ushbu holatda muzorib oʻsha turdagi tijorat faoliyati talab qiladigan barcha choralarni qoʻllagan boʻlishi lozim. Agar u oʻz vazifasini suuisteʼmol qilib insofsizlik qilgan boʻlsa, koʻrilgan zarar uning zimmasiga yuklanadi.
4.Mushorakada sheriklarning majburiyatlari, odatda cheklanmagan boʻladi. Shu sababli agar sherikchilik tijoratining majburiyati uning aktivlari qiymatidan oshib ketsa va tijorat “likvidasiya” (nolikvid aktivlarni naqd pulga sotib, tijorat faoliyatini tugatish) orqali tugatilsa qoʻshimcha majburiyatlar, yaʼni qoplanmagan qarzlar sheriklarning ulushlariga muvofiq ravishda boʻlinib qoplanadi. Agar sheriklar tijorat faoiyati davomida hech bir tomon qarzdor boʻlmaslik shartini kelishib olgan boʻlsalar, unda qarzdorlik majburiyati ushbu shartni buzgan sherik zimmasiga tushadi. Muzorabada esa rabbul-mol muzoribga uning nomidan qarz olishga ruxsat bermagan boʻlsa rabbul-molning majburiyati u kiritgan sarmoyadan ortiqcha boʻlmaydi.
5.Mushorakada sheriklar oʻz sarmoyalarini oʻrtadagi kapitalga qoʻshib yubor-ganlaridan keyin sheriklar ulushlar munosibligi boʻyicha sherikchilikni umumiy mulkiga birgalikda egalik qiladilar. Shu sababli sheriklar hali savdo amalga oshmasdan ham oʻrtadagi mulkning qiymati oshishi bilan foyda koʻrishlari mumkin.
Muzorabada bu holat tamoman farq qiladi. Bunda muzorib tomonidan sotib olingan barcha mahsulotlar rabbul-molga tegishli boʻladi va muzorib ushbu mahsulotlarni foydaga sotgandagina koʻrilgan foydadan oʻz ulushini daʼvo qilishi mumkin. Mulk robbul-molga tegishli boʻlgani uchun muzorib mulking qiymati oshishidan koʻrilgan foydadan ulush olishga haqli boʻlmaydi.
Mirzayev Kamoliddin Koʻkaldosh oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi mudarrisi






