Qurayshliklar Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni daʼvatdan qaytara olmagach, sahobalarga ham tazyiq oʻtkaza boshladilar. Ayniqsa, kuchsiz va himoyasiz sahobalar ogʻir qiynoqlarga duchor boʻldilar. Lekin bu aziyatlar qancha koʻp boʻlmasin, unda Allohning roziligi bor ekan, sahobalar nazdida totli edi.
Ular oʻz yoʻllaridan qaytmadilar. Aksincha, Alloh taolo ularni sobitqadam qildi va Oʻz ishini ularning qoʻllari bilan oxiriga yetkazdi. Zaif va chorasiz boʻlgan bu zotlar oz fursatdan keyin yer yuzining podshohlariga aylandilar.
Alloh taolo Qasos surasida bu haqda shunday marhamat qilgan:
وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ
Maʼnolar tarjimasi: “Biz yer yuzida zaif va chorasiz boʻlgan kishilarga marhamat koʻrsatishni, ularni merosxoʻr qilishni istaymiz” (Qasos surasi, 5-oyat).
Bu sharafli yoʻlda aziyat chekkan sahobalardan biri Bilol ibn Raboh Habashiy roziyallohu anhu edilar. U kishi Qurayshning Banu Jumah urugʻidan boʻlgan Umayya ibn Xalafning quli edilar.
Umayya u kishining musulmon boʻlganlarini eshitganda boʻyinlariga arqon solib, oʻynashlari uchun yosh bolalarga berib qoʻyardi. Bilol roziyallohu anhu esa “Ahad, Ahad!” der edilar. Chekayotgan azoblari u kishini Alloh taoloning yoʻlidan qaytara olmadi.
Bir kuni Umayya u kishini kunning qoq oʻrtasida, ustiga goʻsht qoʻysa pishadigan darajada qaynoq qumga olib chiqdi. Soʻng yerga chalqancha yotqizib, koʻkraklariga katta bir toshni bostirishni buyurdi. Keyin:
– Sen to oʻlmaguningcha yoki Muhammadga kufr keltirib, Lot va Uzzoga sigʻinmaguningcha shu ahvolda qolasan, – dedi.
Bilol roziyallohu anhu esa “Ahad, Ahad!” deb takrorlar edilar.
Shu payt Abu Bakr roziyallohu anhu ularning oldidan oʻtib qoldilar va:
– Ey Umayya, bu bechora qul xususida Allohdan qoʻrqmaysanmi? Uni qachongacha azoblaysan? – dedilar.
Umayya:
– Uni buzgan sensan! Endi bu qiynoqlardan oʻzing xalos et! – dedi.
Shunda Abu Bakr roziyallohu anhu u kishini Umayyadan besh yoki yetti uqiya kumush evaziga sotib olib, ozod qildilar.
Alloh yoʻlida azob chekkanlardan yana biri Yosir oilasidir. Yaʼni Yosir, uning ayoli Sumayya va ikki oʻgʻli Ammor hamda Abdulloh roziyallohu anhum.
Ularga olov bilan azob berilardi. Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ularning oldidan oʻtib qoldilar va:
– Ey Yosir oilasi, sabr qilinglar! Sizga vaʼda qilingan joy jannatdir, – dedilar (Imom Hokim rivoyati).
Ammor roziyallohu anhuning otalari bilan onalari qiynoq ostida vafot etishdi. Ammor roziyallohu anhuga azob ogʻir keldi va shu sababli tillari bilan kufr kalimalarini aytishga majbur boʻldilar. Baʼzi musulmonlar: “Ammor kofir boʻldi”, – deyishdi.
Shunda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam:
– Ammorning sochining uchidan oyogʻining uchigacha butun vujudi imon bilan limmo-limdir, – dedilar.
Alloh taolo Ammor roziyallohu anhuning shaʼnlarini himoya qilib, Nahl surasida shunday deydi:
مَن كَفَرَ بِٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ إِیمَـٰنِهِۦۤ إِلَّا مَنۡ أُكۡرِهَ وَقَلۡبُهُۥ مُطۡمَىِٕنُّ بِٱلۡإِیمَـٰنِ وَلَـٰكِن مَّن شَرَحَ بِٱلۡكُفۡرِ صَدۡرࣰا فَعَلَیۡهِمۡ غَضَبࣱ مِّنَ ٱللَّهِ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِیمࣱ
Maʼnolar tarjimasi: “Kim Allohga imon keltirganidan keyin (yana qaytib) kofir boʻlsa (murtad boʻladi). Lekin kim qalbi imon ila orom topgan holida (tili bilan kufr kalimasini aytishga) majburlansa, (bu mustasnodir). Ammo kimning koʻngli kufr bilan yoziladigan boʻlsa, ularga Allohdan gʻazab bor va ular uchun ulkan azob bordir” (Nahl surasi, 106-oyat).
(Davomi bor…)
“Nurul-yaqin” kitobi asosida tayyorlandi.
Ikrom domla Roʻziqulov “Koʻkaldosh” oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi oʻqituvchisi





