SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
25.08.2026 / Bo‘limda Axloq va tarbiya, Maqolalar

Bir ogʻiz soʻz, oʻn karra rahmat. Salavotning maʼnosi, fazilati va aytish odoblari

Rabiul avval oyi kirib kelishi bilan masjidlarda salavot sadolari quyuqlashadi. Ammo har kuni tilimizda takrorlanadigan bu jumlaning maʼnosini, qayerga borib, bizga nima olib qaytishini koʻpchiligimiz oʻylab koʻrmaymiz.
Imom minbarga chiqadi, Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallamning muborak ismlari tilga olinadi va jamoat bir ogʻizdan salavot aytadi. Bu manzara yurtimizning har bir mahallasida kuniga necha bor takrorlanadi. Bola eshitganini takrorlaydi, keksa odatga aylantirib qoʻygan, oradagi avlod esa qulogʻi oʻrganib qolgani uchun aytadi. Lekin savol oʻrtada turaveradi: biz aslida nima deyapmiz?
Salavot arab tilidagi “solat” soʻzining koʻplik shakli boʻlib, lugʻatda duo, iltijo va maqtov maʼnolarini anglatadi. Qurʼoni Karimda bu soʻz aynan shu maʼnoda kelgan:

خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

“Ularning mol-mulklaridan sadaqa ol, u bilan ularni poklaysan va tozalaysan. Ularning haqqiga duo qil. Albatta, sening duoing ular uchun taskindir” (Tavba surasi, 103-oyat).
Istilohda esa salavotning maʼnosi uni kim aytayotganiga qarab oʻzgaradi. Alloh taolo tomonidan boʻlgan salavot u zotga rahmat yuborish, martabasini koʻtarish va farishtalar huzurida shaʼniga maqtov aytishdir. Farishtalarning salavoti duo va istigʻfordir. Bandaning salavoti esa Yaratgandan Oʻz Paygʻambariga rahmat va baraka soʻrashidir.
Bu farqni anglash muhim. Salavot aytgan kishi Rasululloh sollallohu alayhi va sallamga biror narsa hadya qilayotgani yoʻq. U zotning martabasi bizning tilagimizga muhtoj emas. Aksincha, biz u zot haqqiga Allohdan soʻrayotgan, yaʼni duo qilayotgan boʻlamiz. Va oʻsha duoning natijasi aylanib kelib duo qilganning oʻziga tegadi.
Qurʼoni Karimda Alloh taolo bandalariga koʻp amrlar yuborgan. Namoz oʻqing, zakot bering, roʻza tuting, ota-onaga yaxshilik qiling. Bularning barchasi toʻgʻridan-toʻgʻri insonga qaratilgan. Ammo ular orasida bitta amr borki, unda Alloh taolo avval Oʻzining va farishtalarining amalini xabar beradi, soʻngra bandalarini oʻsha amalga chorlaydi:

إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا

“Albatta, Alloh va Uning farishtalari Paygʻambarga salavot aytadilar. Ey imon keltirganlar, sizlar ham unga salavot ayting va mukammal salom yoʻllang” (Ahzob surasi, 56-oyat).
Oyatning tuzilishiga diqqat qiling. Bu yerda moʼminga “shuni qil” deyilmayapti, balki “Biz qilayotgan ishga sen ham qoʻshil” deyilmoqda. Salavot osmonda boshlanadi va yerga tushadi. Moʼmin tilini qimirlatgan onda oʻzi bilmagan holda Alloh taolo va farishtalar ishtirok etayotgan buyuk amalning bir boʻgʻiniga aylanadi. Yolgʻiz shu oyatning oʻzi salavotning maqomini tushuntirishga kifoya qiladi.
Abdurahmon ibn Avf roziyallohu anhu bir voqeani soʻzlab beradi. Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi va sallam uydan chiqib, xurmozorga kirdilar va sajdaga bosh qoʻydilar. Sajda shu qadar uzoq davom etdiki, Abdurahmon roziyallohu anhu qoʻrquvga tushdi. Nihoyat u zot boshlarini koʻtarib, Abdurahmon roziyallohu anhuning xavotiri sababini soʻradilar va shunday dedilar:
– Jabroil alayhissalom kelib menga xushxabar berdi. Alloh azza va jalla: “Kim senga salavot aytsa, Men unga salavot aytaman; kim senga salom yoʻllasa, Men ham unga salom yoʻllayman”, – dedi. Men esa Robbimga shukr qilib sajdaga yiqildim (Imom Ahmad rivoyati).
Paygʻambarimizni shukr sajdasiga yiqitgan bu xushxabar hadislarda aniq raqamlar bilan ham bayon qilingan. Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

مَنْ صَلَّى عَلَيَّ وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرًا

“Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga oʻn marta salavot aytadi” (Imom Muslim rivoyati, 408).

Anas ibn Molik roziyallohu anhudan kelgan rivoyatda mukofot yanada kengroq ochib berilgan:

مَنْ صَلَّى عَلَيَّ صَلَاةً وَاحِدَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ عَشْرَ صَلَوَاتٍ وَحُطَّتْ عَنْهُ عَشْرُ خَطِيئَاتٍ وَرُفِعَتْ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ

“Kim menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga oʻn marta salavot aytadi, oʻnta xatosini oʻchiradi va oʻn daraja koʻtaradi” (Imom Nasoiy rivoyati, 1297).
Hisobni oddiy qilib koʻraylik. Sogʻlom odam bir daqiqada bemalol oʻn marta salavot aytadi. Kuniga bor-yoʻgʻi oʻn daqiqa ajratgan kishining daftariga yuz salavot yoziladi. Bir oyda uch mingga yetadi. Buning evaziga vaʼda qilingan rahmatning miqdorini esa hech bir kalkulyator hisoblab bera olmaydi. Ustiga ustak, bu savdoning sharti yengil: na maxsus vaqt kerak, na tahorat, na alohida joy.
Salavotning yana bir mevasi qiyomat kuni pishadi. Abdulloh ibn Masʼud roziyallohu anhu rivoyat qilishicha, u zot sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar:

إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرُهُمْ عَلَيَّ صَلَاةً

“Qiyomat kuni odamlarning menga eng yaqini menga eng koʻp salavot aytganidir” (Imom Termiziy rivoyati, 484).
Bu dunyoda u zotni koʻrish bizga nasib etmadi. Ammo har bir salavot ana shu uzilib qolgan rishtani qaytadan bogʻlab boradi va oxiratda uni yaqinlikka aylantiradi.

Ubay ibn Kaʼb roziyallohu anhuning savoli bu masalani boshqa tomondan yoritadi. U kishi Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan duosining qancha qismini u zotga salavot aytishga ajratishi kerakligini soʻradi. Chorak qismini deganida ham, yarmini deganida ham u zot bir xil javob berdilar: xohlaganingcha, agar koʻpaytirsang, oʻzingga yaxshi. Nihoyat Ubay roziyallohu anhu duosining barchasini salavotga aylantirish haqida soʻraganida, u zot: “U holda gʻaming kifoya qilinadi va gunohing kechiriladi”, – deb marhamat qildilar (Imom Termiziy rivoyati, 2457).
Bu javobning maʼnosi teran. Odatda inson duoda oʻz ehtiyojlarini sanaydi. Salavotda esa oʻzini chetga surib, boshqaning haqqiga soʻraydi. Va aynan shunda oʻz tashvishlariga javob topadi.
Fazilat haqida gapirilganda uning teskari qutbini ham eslash oʻrinli. Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhudan rivoyat qilinishicha, Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar: “Baxil shunday kishiki, huzurida mening ismim zikr qilinsa-yu, menga salavot aytmasa” (Imom Termiziy rivoyati, 3546). Odatda baxillik mol-dunyoni ayash bilan oʻlchanadi. Bu oʻrinda esa bir ogʻiz soʻzni ayagan kishi baxil deb ataldi.
Ahzob surasining 56-oyati nozil boʻlgach, sahobalar bir savol oldida qolishdi. Oyatda ikki amr bor edi: salavot aytish va salom yoʻllash. Salom qismini ular allaqachon bilar edi, chunki har namozning attahiyyotida quyidagi soʻzlarni aytib kelishardi va bu matnni u zotning oʻzlari oʻrgatgan edilar:

السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ

“Ey Nabiy, sizga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin”.
Salavotning aniq lafzi esa maʼlum emas edi. Kaʼb ibn Ujra roziyallohu anhu rivoyat qilishicha, sahobalar shu bois u zotning huzurlariga kelib: “Ey Allohning Rasuli, sizga qanday salom aytishni bilamiz. Endi sizga qanday salavot aytamiz?” – deb soʻrashdi. Shunda u zot sollallohu alayhi va sallam quyidagi soʻzlarni oʻrgatdilar (Imom Buxoriy rivoyati, 3370; Imom Muslim rivoyati, 406):

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ

“Allohumma solli ala Muhammadin va ala oli Muhammad, kama sollayta ala Ibrohima va ala oli Ibrohim, innaka hamidun majid. Allohumma borik ala Muhammadin va ala oli Muhammad, kama borokta ala Ibrohima va ala oli Ibrohim, innaka hamidun majid”.
Maʼnosi: “Ey Allohim, Ibrohimga va Ibrohim oilasiga rahmat yuborganingdek, Muhammadga va Muhammad oilasiga ham rahmat yubor. Albatta, Sen maqtovga loyiq va ulugʻ zotsan. Ey Allohim, Ibrohimga va Ibrohim oilasiga baraka berganingdek, Muhammadga va Muhammad oilasiga ham baraka ber. Albatta, Sen maqtovga loyiq va ulugʻ zotsan”.

Ushbu matn salavoti ibrohimiya deb ataladi va har namozning oxirgi oʻtirishida attahiyyotdan keyin oʻqiladi. Kundalik hayotda esa qisqaroq shakllar qoʻllanadi: sollallohu alayhi va sallam yoki allohumma solli ala sayyidina Muhammad kabi. Shakl turlicha boʻlishi mumkin, muhimi, aytilayotgan soʻzning maʼnosi toʻgʻri va shariatga muvofiq boʻlsin.
Ulamolar salavot aytish alohida tavsiya etiladigan oʻrinlarni sanab oʻtishgan. Ularning birinchisi u zotning muborak ismlari tilga olingan payt. Kitob mutolaa qilayotganda, maʼruza tinglayotganda yoki oddiy suhbat orasida Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning nomlari eshitilishi bilan moʼmin salavot aytadi. Bu shunchaki odat emas, hadisda taʼkidlangan haqdir.
Ikkinchi oʻrin – duo. Fazola ibn Ubayd roziyallohu anhu rivoyat qilishicha, bir kishi namozdan keyin Allohga hamd aytmay va Paygʻambarga salavot yoʻllamay, toʻgʻridan-toʻgʻri tilagini soʻray boshladi. U zot sollallohu alayhi va sallam uni chaqirib shunday taʼlim berdilar:

إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِتَحْمِيدِ اللَّهِ وَالثَّنَاءِ عَلَيْهِ ثُمَّ لِيُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ لِيَدْعُ بِمَا شَاءَ

“Biringiz duo qilsa, avval Allohga hamd va sano aytsin, soʻng Paygʻambarga salavot yoʻllasin, keyin xohlaganini soʻrasin” (Imom Termiziy rivoyati, 3477).

Demak, salavot duoning muqaddimasi, uni Alloh dargohiga koʻtaradigan zinapoyadir.

Uchinchi oʻrin – juma kuni. Avs ibn Avs roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda u zot sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar:

إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِيهِ خُلِقَ آدَمُ وَفِيهِ قُبِضَ وَفِيهِ النَّفْخَةُ وَفِيهِ الصَّعْقَةُ فَأَكْثِرُوا عَلَيَّ مِنَ الصَّلَاةِ فِيهِ فَإِنَّ صَلَاتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَيَّ

“Albatta, kunlaringizning eng afzali juma kunidir. Unda Odam yaratildi, unda vafot etdi, unda sur chalinadi va unda hamma hushidan ketadi. Bas, oʻsha kuni menga salavotni koʻpaytiringlar, chunki sizlarning salavotingiz menga taqdim etiladi” (Imom Abu Dovud rivoyati, 1047).
Bulardan tashqari azondan soʻng, masjidga kirish va undan chiqish chogʻida, ilm majlislarining boshi va nihoyasida salavot aytish odob sanaladi.
Odob deganda faqat vaqt va oʻrin tushunilmaydi. Salavotni shoshilmay, maʼnosini anglagan holda, qalb ishtiroki bilan aytish kerak. Til qimirlab, koʻngil boshqa yoqda boʻlsa, soʻz quruq ovozga aylanib qoladi. Ustozlarimiz aytganidek, oz boʻlsa ham uygʻoq qalb bilan aytilgani koʻp boʻlsa ham gʻaflat bilan aytilganidan afzaldir.
Yana bir muhim jihat – manbaga sodiqlik. Soʻnggi yillarda ijtimoiy tarmoqlarda oʻzidan toʻqilgan salavot matnlari va ularga biriktirilgan asossiz vaʼdalar tarqalmoqda. Falon marta aytilsa, falon narsa muqarrar boʻladi qabilidagi gaplarning aksariyati na Qurʼondan, na sahih hadisdan asos oladi. Bunday xabarlarni tekshirmay ulashish savob emas, masʼuliyatdir. Sahih manbalarda kelgan fazilatlarning oʻzi shu qadar koʻp va boyki, ularga qoʻshimcha qidirishga zarurat yoʻq.
Rabiul avval musulmon uchun taqvimdagi oddiy sahifa emas. Bu oyda insoniyat tarixining eng ulugʻ siymosi dunyoga keldi. Shu oyda u zot Madinaga hijrat qilib, birinchi musulmon jamiyatiga poydevor qoʻydilar. Va yana shu oyda haq dargohiga rihlat qildilar. Boshlanish ham, yakun ham bitta oyga jamlangan. Shu bois har yili bu oy kirib kelganda koʻngillar beixtiyor u zotning xotirasiga qaytadi.
Ammo muhabbatning oʻlchovi his emas, amaldir. Yigʻlash oson, taʼsirlanish oson, bir kunlik hayajon undan ham oson. Muhabbat esa takrorlanadigan amalda sinaladi. Salavot ana shu amallarning eng yengili va eng doimiysidir. U vaqt talab qilmaydi, mablagʻ soʻramaydi, hech kimga koʻrsatish shart emas va hech qanday sharoitga bogʻlanmaydi.
Rabiul avval yangi odat boshlash uchun eng munosib fursat. Kuniga yuz marta salavot aytishni niyat qilgan kishi bir oyni uch ming salavot bilan yakunlaydi. Bu raqamning haqiqiy qiymatini esa hech kim hisoblab chiqara olmaydi. Chunki har bir salavotning javobi yerdan emas, osmondan keladi.
Buning uchun na maxsus marosim kerak, na katta tayyorgarlik. Faqat til qimirlasa, koʻngil hozir boʻlsa kifoya. Aytilgan har bir salavot aytgan joyida qolmaydi. U yuqoriga koʻtariladi va oʻn karra rahmat boʻlib qaytadi.

✒️“Koʻkaldosh” oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi oʻqituvchisi Asadulloh XOLMURODOV

Tagged under: maqola, mavlid, nabiy, siyrat

What you can read next

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тановул қилган таомлар (2-қисм)
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам тановул қилган таомлар (2-қисм)
Фаришталарга иймон келтириш ҳақида
Фаришталарга иймон келтириш ҳақида
Бир ота-онанинг фарзадларимиз!
Бир ота-онанинг фарзадларимиз!

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP