Bundan tashqari, erkak odatda hissiyotlari va his-tuygʻularini ayolga qaraganda koʻproq boshqara oladi. Agar taloq qilish ayollar ixtiyorida boʻlganida, juda koʻp ayollar hatto eng arzimas muammolarda ham taloqni qoʻllagan boʻlardi. Bu — hozirgi kunda ham, koʻplab nodon erkaklar orasida kuzatilayotgan holat: ular ilm va aqlsizlik tufayli eng kichik nizo sababli taloq soʻzini ishlatib yuborishmoqda.
Aqlli, fahm-farosatli erkak — Alloh taoloning taloqni shariatga kiritilishiga chuqur hikmatini tushunadigan kishi — taloqning oqibatlarini ham biladi. U taloqning ayol uchun qanday shariat hukmlarini keltirib chiqarishini anglaydi. Eng muhim jihati shuki: taloq nikoh rishtasining uzilishi boʻlib, u er-xotin oʻrtasidagi halol, sharʼiy munosabatni tugatadi. Agar ular taloqdan keyin (yana nikohsiz) birga yashashda davom etsa, bu munosabat zino hisoblanadi.
Shu sababli, bunday kishi (yaʼni, aql bilan ish yuritadigan erkak) hech qachon xotini bilan birinchi janjalda yoki oddiy kelishmovchilikda darrov taloq berishga shoshilmaydi. U taloqdan oldin shariatga muvofiq vositalar orqali muammoni hal qilishga, nizoni bartaraf etishga va sabablarini yoʻqotishga harakat qiladi. Bugungi kunda baʼzi erkaklarning Alloh ularning qoʻliga bergan taloq huquqini notoʻgʻri ishlatishi — bu shariatdagi kamchilik emas, balki musulmonlarning oʻz dinlarini bilmasliklaridan kelib chiqmoqda.
Bunday holatni tuzatish — Allohning shariatini oʻzgartirishni targʻib qilish bilan emas, gʻarbdagi dunyoviy qonunlarga taqlid qilish orqali emas, balki musulmonlarga oʻz diniy bilimlarini oʻrgatish, Allohning shariatidagi hikmatni tushuntirish bilan boʻlishi kerak.
Allohning shariati — toʻliqdir. Unda hech qanday nuqson yoʻq. Nuqson va kamchilik biz — musulmonlardadir. Bir xatoni boshqa bir xato bilan tuzatib boʻlmaydi. Dunyoda shunday biror qonun yoʻqki, uni notoʻgʻri tushunish yoki notoʻgʻri qoʻllash ehtimoli boʻlmasa.
Shunday ekan, yechim — Allohning dinini oʻrganish, uni toʻgʻri tushunish va amal qilishdir. Alloh taoloning hikmati, rahmati va mehribonligidan yana biri shuki:
Agar er xotinini taloq qilganidan keyin afsuslansa, qilgan xatosini tushunsa va ajrashgan xotinining qadriga yetsa — unda Alloh unga taloq bergan ayolini qayta nikoh ostiga olish huquqini bergan.
Bu esa Allohning insonlarga boʻlgan cheksiz mehr-muhabbatidan, rahmatidan va donoligidan dalolat beradi.
Inson nimani qadrlashini faqat uni yoʻqotgach biladi.
Biroq, nimadan mahrum boʻlish bizga Allohning bergan neʼmatlarining qadrini anglashga yordam beradi. Masalan, sogʻlik qadrini faqat kasallik kelganda bilamiz.
Shuning uchun Alloh taolo erga ayolini birinchi marta taloq qilgach, iddat muddati davomida (yaʼni ayol boshqa nikohsiz) uni orqaga qaytarish huquqini berdi. Bu orqaga qaytarish yangi nikoh va mehrga ehtiyoj yoʻq, balki ayol hali oʻz iddatida hisoblanadi.
Iddat muddati tugagach esa, er ayolini yangi nikoh va mehr bilan qayta rasmiylashtirishi mumkin, bunda ayolning roziligi shart.
Alloh shuningdek, ikkinchi taloqdan keyin ham erga ayolini qaytarish huquqini berdi.
Lekin uchinchi taloqdan keyin ayol eriga har doim harom hisoblanadi, faqat bitta holatda bundan mustasno: ayol uchinchi taloqdan keyin boshqa bir erkak bilan nikohlanib, oʻsha erkakdan ham ajrashsa va iddat muddati tugasa, shunda birinchi eri bilan yangi nikoh tuzishi mumkin, ayolning roziligi va yangi nikoh va mahr bilan. Bunda shart — ayolning ikkinchi nikohining oldindan birinchi eri bilan kelishilgan boʻlmasligi kerak.
Alloh taolo Qurʼonda shunday deydi:
“Taloq ikki martadir. Soʻngra (oilani) yaxshilik bilan saqlash yoki chiroyli suratda ajralish (mumkin). Ularga (xotinlaringizga) bergan narsalardan (mahrlaridan) biror narsani qaytarib olishlaringiz sizlarga halol emas, magar (er-xotin) Allohning (oila toʻgʻrisidagi) buyruqlarini bajara olmaslikdan qoʻrqsalar (bu undan mustasno). Agar ularning Alloh buyruqlarini bajara olmasligidan qoʻrqsalaringiz (eridan taloq olish niyatida) evaz berishida (va erning shu evazni olishida) er-xotin uchun gunoh yoʻq. Bu Allohning (belgilab qoʻygan) hadlaridir. Ulardan tajovuz qilmangizlar! Kim Allohning hadlaridan tajovuz qilsa, ana oʻshalar zolimlardir.
Izoh: Bu evazni shariat tilida «xul'» deyiladi. Er ajralishni xohlamagan taqdirda xotini taloq soʻrasa, evaz yoki badalni toʻlab, erni koʻndirish shariatda joriy etilgan.
230. Agar uni (uchinchi marta) taloq qilsa, (u ayol) to boshqa er bilan niqohlanmaguncha (va undan ham taloq olmaguncha), unga halol boʻlmaydi. Bas, agar (keyingi er) uni taloq qilsa, (qaraladi,) agar Allohning buyruqlarini bajara olishga ishonsalar, (avvalgi er bilan) turmushga qaytishlarida gunoh yoʻqdir. Bular Allohning (belgilab qoʻygan) hadlaridir. Ularni anglaguvchi qavm (odamlar) uchun bayon qilur.[1]” (Baqara surasi, 229-230-oyatlar)
Bu — Allohning donolik bilan belgilagan qonunidir.
Shubhasiz, ikkinchi nikoh er-xotin uchun tarbiya, qattiq dars boʻlib, ularni oldingi turmushlaridagi janjallardan xoli holda, tinch va oʻzaro kelishuvda yangi hayot boshlashga undaydi. Bu holatda ayol boshqa erkak bilan yashab koʻrib, birinchi erining qadriyatini yanada yaxshi tushunadi, er esa oʻz navbatida xotini haqida gʻazab va rashk tuygʻulari bilan yashaydi, chunki u endi xotini boshqa erkakning xotini ekanini koʻradi.
[1] Shayx Abdulaziz Mansur. «Qurʼoni Karim maʼno-larining tarjima va tafsiri». Toshkent. «Toshkent islom universiteti» nashriyoti, 2012 y
Mirzayev Kamoliddin Koʻkaldosh OʻMIBYu mudarrisi






