«Albatta, amallar niyatlarga bogʻliqdir…» (Imom Buxoriy rivoyati)
Inson hayotidagi har bir harakat, faoliyat va intilishning zamirida muayyan ichki turtki
– niyat yotadi. Islom taʼlimotida niyat shunchaki xayoliy istak emas, balki qalbning ongli
qarori, qilinayotgan ishning maʼnaviy oʻqi hisoblanadi. Kundalik turmushda bajarilayotgan
oddiy amallardan tortib, ulkan bunyodkorlik ishlarigacha barchasi aynan niyatning pokligi va
samimiyligi orqali qadrlanadi.
Oyati karima va sahih hadislar talqini
Qurʼoni karimning Isro surasi 84-oyatida shunday marhamat qilinadi: «Ayting: Har kim
oʻz holicha (oʻz shokilasi, niyati va tabiati boʻyicha) amal qiladi». Bu oyat kishining barcha
xatti-harakatlari uning botiniy dunyosiga asoslanishini koʻrsatadi. Islom olamida eng eʼtirof
etilgan manba – Imom Buxoriyning «Sahih» toʻplami aynan Hazrati Umar ibn Xattob
(r.a.)dan rivoyat qilingan mashhur hadis bilan boshlanadi: «Rasululloh sollallohu alayhi
vasallam shunday dedilar: ‘Albatta, amallar niyatlarga bogʻliqdir. Har bir kishiga niyat qilgan
narsasi boʻladi’». Ushbu hadis buyuk ulamolar tomonidan butun shariat va insoniy etikaning
uchdan biri, balki yarmi deb eʼtirof etilgan. Chunki zohiran bir xil koʻringan ikki amal niyat
sababli mutlaqo teskari natijalarga – yuksak ajrga yoki gunohga olib kelishi mumkin.
Allomalar tafakkuri va maʼnaviy qarashlar
Sharq mutafakkiri Imom Gʻazzoliy oʻzining shoh asari «Ihyou ulumid-din» kitobida
niyatni inson qalbining ruhi va harakatlantiruvchi kuchi sifatida tahlil qiladi. U zotning
taʼkidlashicha, niyat kishining zohiriy harakatlariga tiriklik baxsh etadi; niyatsiz amal ruhsiz
jasad kabi behudadir. Shuningdek, turkiy adabiyot gultoji Alisher Navoiy «Mahbub ul-qulub»
asarida niyat haqida toʻxtalib, ezgu niyatli insonning har bir qadami jamiyat uchun xayr-
baraka keltirishini, aksincha, gʻarazli niyat butun yaxshiliklarni kulfatga aylantirishini alohida
uqtiradi.
Zamonaviy jamiyatdagi amaliy ahamiyati
Bugungi axborotlashgan va moddiy qadriyatlar tezkor oʻzgarayotgan davrda niyatning
sofligi insonni ruhiy charchoq, riyo va ikkiyuzlamachilikdan asraydi. Mehnat qilayotgan
muhandis, dars berayotgan muallim yoki xalq xizmatidagi mutaxassis oʻz ishini faqat moddiy
manfaat emas, balki el-yurt manfaati va Xoliq rizoligi degan oliy niyat bilan bajarsa, unda
masʼuliyat, halollik va professional sifat paydo boʻladi. Yaxshi niyat inson ruhiyatiga
xotirjamlik va ichki quvvat baxsh etadi.
Xulosa va amaliy xulosalar
Xulosa qilib aytganda, niyat inson botiniy kompasidir. Amallarning qiymati, hayotning
mazmuni va jamiyatdagi barqarorlik har bir shaxsning ichki niyati pokligiga bogʻliq. Har bir
kunni, har bir ishni ezgu va xolis niyat bilan boshlash insonni chinakam baxt va saodat sari
yetaklaydi.
Ismoilov Islombek Doniyor oʻgʻli
Koʻkaldosh oʻrta maxsus ilsom taʼlum muassasasi talabasi




