SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
ИСЛОМ ФАЛСАФАСИ ВА ТЕОЛОГИЯСИ, ИСЛОМДА МАНТИҚ ИЛМИ
09.11.2022 / Bo‘limda Axloq va tarbiya, Maqolalar, Yangiliklar

Ислом фалсафаси ва теологияси, исломда мантиқ илми

بسم الله الرحمن الرحيم

Тафаккур натижаларини яратиб бериб жаҳолат булутларини ақл самосидан кетказган ва маърифат қуёшини илм аҳлига тўла кўрсатган Аллоҳ таолога ҳамд бўлсин.

Қуйидаги мақоламизда Ислом ақида назариясини тушунтириб уни изоҳлашга ёрдам берувчи икки ақлий асос яъни Ислом фалсафаси ва Исломда мантиқ илмининг ўрни ҳақида гап юритилади.

Фалсафа сўзи луғатда Юнонча “Илмни яхши кўриш[1]” деган маънони англатади. Унинг истелоҳий маъноси ҳақида турли таърифлар бор Бирлашган Миллатлар Ташкилоти веб сайтида унинг қуйидагича таърифи келтирилган:

“Фалсафа бу мавжудлик ва воқеълик табиатини, билиш мумкин бўлган нарсани ва хато йўлдан тўғрисини ўрганишдир[2]”

Ҳар бир инсоннинг атрофидаги воқеа ҳодисотлар ва буюмларга нисбатан муайян қараши ва маданияти бўлиб бу қарашлар унга ҳаётнинг турли жабҳаларида қай тартиб ва тарзда қарорлар қабул қилишини белгилаб беради. Мана шу ҳар кишининг ўзига хос қараши уни бирор нарсани тасдиқлаб ёки ишонмаслиги учун ҳам мезон бўла олади. Бир киши инсон ҳаёти мана шу дунёда яшаш биланоқ тугайди ва бахт шу дунёдаги моддий нарсаларни кўплиги билан белгиланади деса, айни шу дамда бошқа бир одам бу дунёни ҳақиқий ҳаёт олдидаги бир вақтинчалик муҳлат ва имкон деб ишонади.

Юқорида айтиб ўтилган икки хил инсон ҳам бундай дунё қараш ва тўхтамга келиши учун унчалик кучли далил ёки ўйлаб кўришга мажбур эмас. Зеро, инсон кўпинча ўз ишончларини ўзининг чегараланган тажрибаси мобайнида ёки уни ўраб олган муҳит таъсирида ёҳуд шундай ишончга йўналтирилган тарбия сабабли ҳеч фикр қилиб кўрмасдан келган бўлиши ҳам мумкин. Аммо шу ишонч ва эътиқод унинг ҳаёт йўлини белгилайди, ва воқеа ҳодисотларга нисбатан қандай позитсиада бўлишини кўрсатади.

Мана шундай ҳар бир инсонда бўладиган қараш ва ишончни “Шахсий фалсафа” деб аталади[3].

Фалсафанинг иккинчи тури ҳам борки унинг номи “Фалсафа” деб аталади, бунда эса унинг фан нуқатаи назардан илмий номи назарда тутилади.         Фан ўлароқ қўйилган “Фалсафа” билан “Шахсий фалсафа” орасида бир қанча фарқлар бор:

1.         Фалсафа фани билан фақат мутахассислар шуғулланса шахсий фалсафа ҳар инсонда ўзи истаса ҳам истамаса ҳам амалга ошади.

2.         Шахсий фалсафа тор доирадаги ҳолат ёҳуд баъзи жамиятлардагина бўладиган ишлар ҳақида ақл юргизади. Фан ҳисобланган фалсафа эса умумий ҳолатлар ва барчага таъаллуқли масалалр ҳақида фикр юритади.

3.         Шахсий фалсафалар одатда юзаки ва чуқур асосларга эга бўлмаган бўлиб кўпинча ҳақиқатга боришдан кўра унга ўжарлик ва ўзига ёққанини танлаш устунлик қилади. Фан ҳисобланган фалсафа эса ҳар қандай вазиятда ҳақиқатни биринчи ўринга қўяди.

4.         Шахсий фалсафалар оддий, содда тилда гоҳида эса ифодалаб беришга яроқсиз ҳам бўлиши мумкин. Фан ҳисобланган фалсафанинг эса ўзининг истелоҳлари ва умум қабул қилинган ақлий асослари бўлади.

Хўш, фалсафа борасида тасаввур ҳосил бўлгандан сўнг уни биз билган “Дин” тушунчасига қандай боғлиқлиги бор деган савол барчада туғилиши табий. Қуйида ушбу саволга жавоб топишга харакат қиламиз.

Журжоний (р.а)нинг “Тарифот” китобларида динга қуйидагича таъриф берилган:

“Дин – Илоҳий қонун бўлиб, ақл эгаларини ўз ихтиёрлари ила айни дамда яхши бўлган ва охирида нажот бўлган нарсага бошловчидир[4]”

Юқорида айтилган ”фалсафа” ва “дин” сўзларини таърифларидан келиб чиқиб шуни айтишимиз мумкинки уларнинг мавзу (яъни придметлари) ўзаро ўхшаш. Зеро, фалсафа нинг мақсади мавжудликнинг асли ва мақсадини ҳамда инсониятни ҳозирда ва келажакдаги саодат йўлини аниқлаш ҳисобланади. Худди мана шу талабларга жавоб ўлароқ дин ўзининг ечимларини тақдим қилади.

Бизда шундай стереотиб шакилланган бўлиб фалсафа сўзини эшитишимиз биланоқ устига оқ чойшаб ташлаган Юнонистонлик бир инсон кўз олдимизга келиб сўнг истасак ва истамасак ҳам “куфр”,”мушрик” каби маънолар ҳаёлимизни чулғайди. Хўш аслида ҳам шундайми? Агар биз юқорида берилган таърифларга қарайдиган бўлсак фалсафа бу атроф муҳитни мушоҳада этиш, фикр қилиш ва ақл юргизиш маъноларида эканини англаймиз. Агар фалсафанинг асл моҳияти шу бўлса демак у Исломда қораланган иш эмас балки уни қилишга тарғиб қилинган иш экан.

أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ

Улар назар солмасларми; Туянинг қандай яратилганига? [5]

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Албатта, осмонлару ернинг яратилишида, кечаю кундузнинг алмашиб туришида, одамларга манфаатли нарсалари ила денгизда юриб турган кемада, Аллоҳнинг осмондан сув тушириб, у билан ўлган ерни тирилтириши ва унда турли жондорларни таратишида, шамолларни йўналтиришида, осмону ер орасидаги итоатгўй булутда ақл юритувчи қавмлар учун белгилар бор[6].

Юнон ёки ундан бошқа фалсафачиларга келадиган бўлсак уларни фикрларига назар ташлаймиз ва нима деяётганларини шаръий далиллар асосида таҳлил қиламиз шундан сўнггина улар ҳақида салбий ёки ижобий фикр билдира оламиз.


[1] https://uz.wikipedia.org/wiki/Falsafa

[2] https://www.un.org/ar/observances/philosophy-day

[3] حسن محمود عبد اللطيف الشافعي “المدخل إلى الفلسفة العامة والفلسفة الإسلامية

[4] حسن محمود عبد اللطيف الشافعي “المدخل إلى الفلسفة العامة والفلسفة الإسلامية”

[5] “Тафсири ҳилол”. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Тошкент: “Ҳилол нашр” 2008 Аъло сураси 17-оят.

[6] “Тафсири ҳилол”. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф. Тошкент: “Ҳилол нашр” 2008 Бақара сураси 167-оят.
Абдуллаев Алиакбар 
“Кўкалдош” ўрта махсус ислом таълим муассасаси ақоид фани мударриси

What you can read next

AHLI SUNNA VALJAMOANING NAZDIDA ALLOH TAOLOGA NISBATAN KAYFIYATSIZ DEGAN SOʻZNING MAʼNOSI.
Ahli sunna valjamoaning nazdida Alloh taologa nisbatan kayfiyatsiz degan soʻzning maʼnosi.
Rahbarga itoat va adolat mezonlari – jamiyat barqarorligi hamda taraqqiyot asosi
Rahbarga itoat va adolat mezonlari – jamiyat barqarorligi hamda taraqqiyot asosi
Ёшларни диний мутаассиблик ва ақидапарастлик ғояларидан асраш
Ёшларни диний мутаассиблик ва ақидапарастлик ғояларидан асраш

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP