«Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan boʻlsa, yaxshi soʻz aytsin yoki sukut saqlasin!» (Imom Buxoriy rivoyati)
Inson tili – qalb tarjimoni va eng ulugʻ neʼmatdir. Biroq u boshqarilmasa, eng xatarli vayronkor kuchga aylanadi. Birgina nooʻrin soʻz, igʻvo yoki mish-mish minglab koʻngillarni sindirishi, butun bir jamiyat tinchini buzishi mumkin. Shu sababli tilni ezgulikka yoʻnaltirish va kerak boʻlganda sukut saqlash yuksak maʼnaviyat belgisidir.
Qurʼoniy qatʼiy taqiqlar va Nabaviy ogohlantirishlar
Qurʼoni karimning Hujurot surasi 12-oyatida gʻiybatning jirkanchligi dahshatli tarzda tasvirlanadi: «Biringiz boshqangizni gʻiybat qilmasin! Sizlardan birortangiz oʻzining oʻlgan birodarining goʻshtini yeyishni yaxshi koʻradimi?! Axir undan nafratlanasiz-ku!». Hadisi sharifda Muoz ibn Jabal roziyallohu anhu Paygʻambarimiz sollallohu alayhi va sallamdan insonni eng koʻp jahannamga tashlaydigan amal haqida soʻraganida, u zot tillarini ushlab: «Mana buni tiygin! Odamlarni jahannamga yuztuban tushiradigan narsa tillarining mevalari (hosili) emasmi?!», deya ogohlantirganlar (Termiziy rivoyati).
Allomalarning til odobi haqidagi oʻgitlari
Hazrat Alisher Navoiy oʻzining «Hayrat ul-abror» asarida soʻz sanʼati va til odobiga alohida fasl ajratib: «Soʻzga erur ganj guhar xazinasi, Oʻrnida aytilsa – gavhar donasi», deb taʼkidlaydi. Navoiy tildan chiqqan bemaʼni soʻzni zaharli chaqmoqqa qiyoslaydi. Imom Navaviy «Riyozus-solihiyn»da sukutning foydalarini zikr qilib, zikr va yaxshilik boʻlmagan har qanday ortiqcha gap inson qalbini qoraytirishi haqida uqtiradi.
Raqamli makonda til va klaviatura madaniyati
Bugungi kunda til ofatlari virtual olamga – ijtimoiy tarmoqlardagi izohlar, video va postlarga koʻchdi. Anonimlik ortiga yashirinib, birovning shaʼniga tuhmat toshlarini otish, yolgʻon axborot tarqatish va odamlarni masxara qilish ogʻir axloqiy inqirozdir. Har bir bosilgan tugma va yozilgan soʻz uchun javobgarlik borligini unutmaslik zarur.
Xulosa
Til – yo jannat bogʻlariga, yo halokat yoʻliga yetaklovchi vositadir. Yaxshi soʻz aytib dillarni quvontirish yoki nooʻrin gapdan tiyilib sukut saqlash insoniy kamolotning eng oliy koʻrinishidir.
Sarvar Rafiqov
«Koʻkaldosh» oʻrta maxsus islom taʼlim muassasasi talabasi





