SIGN IN YOUR ACCOUNT TO HAVE ACCESS TO DIFFERENT FEATURES

FORGOT YOUR PASSWORD?

FORGOT YOUR DETAILS?

AAH, WAIT, I REMEMBER NOW!
KUKALDOSH.UZ
  • LOGIN

KUKALDOSH.UZ

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
    • Madrasa tarixi
    • Rahbariyat
    • Yotoqxona
    • Axborot-resurs markazi
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
    • Qurʼon ilmlari
    • Aqida
    • Fiqh
    • Tafsir
    • Hadis
    • Arab tili
    • Yurtimiz allomalari
    • Islom tarixi
    • Raddiyalar
    • Axloq va tarbiya
    • Bagʼrikenglik va jamiyat
    • Elektron kitoblar
  • Taʼlim
    • 4 yillik öquv dasturi
    • Ilm talab qilish odoblari
  • Kurslar
    • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
    • Tayyorlov kursi
  • Qabul
    • Qabul tartibi
    • Kiriş imtihonlari 2027-2028
    • Ötiş ballari
    • Topşirganlar soni
    • Imtihon duolari
  • Boğlaniş
07.02.2018 / Bo‘limda Fiqh

Фиқҳ илми

Фиқҳ илми

Фиқҳ сўзининг луғавий ва истелоҳий маънолари

«Фиқҳ» сўзи луғатда дақиқ фаҳмни, яъни бир нарсани нозик жойларигача тушунишни англатади.
الفقه  – луғатда ( الفهم دقة ) яъни бир нарсани нозик жойларигача тушинишга айтилади. Зеро, илм сўзи бир нарсани зоҳирий жиҳатдан билиш маъносини берса, фиқҳ сўзи бир нарсанинг барча сирлари, нозик жойларигача тушинишни аглатади.

Шариат истилоҳида эса, шаръий далиллардан фаръий ҳукмларни чиқаришга «фиқҳ» деб айтилади.
Ушбу таърифдаги «шаръий далил» деганимиздан, асосан, Қуръони Карим оятларини ва Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларини тушунамиз.

«Фаръий ҳукмлар» эса, луғатда аслийнинг тескариси, яъни шохобча, кичик аҳамиятли, десак ҳам бўлади. Шариатда эса, ибодат ва муомалотларни ўз ичига олувчи ҳукмлар фаръий ҳукмлардир.

Фиқҳнинг  шаръий истилоҳдаги таърифи:

عرف الإمام أبو حنيفة رحمه الله الفقه: بأنه «معرفة النفس ما لها و ما عليها»

Абу Ҳанифа р.а. “Фиқҳ нафсга нима фойда ва нима зарарлигини билиш”-деб тариф берадилар.

عرف الكاساني رحمه الله الفقه: «بأنه علم الحلال و الحرام و علم الشرائع و الأحكام».

Имом Косоний р.а. “Фиқҳ ҳалол ва ҳаром илми, шариъат ва аҳкомлар илми”-деб тариф берадилар.

عرف الإمام الشافعي رحمه الله الفقه «بأنه علم بالأحكام الشرعية العملية المكتسب من أدلتها التفصيلية»

Имом Шофий р.а. “Фиқҳ  тафсилий далиллардан олинган амалий шариъат ҳукмларини билиш” -деб таъриф берадилар.

Фиқҳ илмининг аҳамияти

Фиқҳнинг маъноси Қуръонда келганига ва унинг аҳамияти қанчалар юксаклигига «Тавба» сурасидаги қуйидаги ояти карима ҳам далолат қилади:

«Мўминларнинг ҳаммалари (жангга) қўзғалишлари лозим эмас. Ҳар жамоадан бир нафар тоифа бўлсайди. Улар дийнни чуқур англаб, қайтиб келган вақтларида қавмларини огоҳлантирардилар. Шоядки, улар ҳазир бўлсалар» (122-оят).

Бу ояти каримани уламоларимиз икки хил тафсир қилишган. Биринчи тоифа:

«Мўминларнинг ҳаммалари (жангга) қўзғалишлари лозим эмас. Ҳар жамоадан бир нафар тоифа бўлсайди. Жангга қўзғалмай қолар эдилар. Улар дийнни чуқур англаб, жиҳодга кетганлар қайтиб келган вақтларида қавмларини огоҳлантирадилар. Шоядки, улар, (яъни жангга кетганлар) ҳазир(эҳтиёт) бўлсалар», деган маънони илгари сурадилар.

Иккинчи гуруҳ уламоларимиз эса:

«Мўминларнинг ҳаммалари (жангга) қўзғалишлари лозим эмас. Ҳар жамоадан бир нафар тоифа бўлсайди. Улар (жангга қўзғалардилар ва жиҳод давомида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бўлган мулоқотларда) дийнни чуқур англаб, (ўрганар эдилар). Жиҳоддан  қайтиб келган вақтларида қавмларини огоҳлантирадилар. Шоядки, улар, (яъни жиҳодга чиқмай қолганлар ҳам) ҳазир бўлсалар», деган маънони таъкидлайдилар.

Кўпчилик тафсирларда биринчи фикр олинган бўлса-да, иккинчи фикр ҳам кучли ҳисобланади.

Нима бўлганда ҳам, ояти карима ва уламоларимизнинг унга турли ёндашувларидан  Ислом ўз дийнимизни чуқур англаб етишга қанчалик юқори аҳамият бергани яққол кўриниб турибди. Ҳатто, жиҳодга бормай қолишга узр бўладиган бирдан-бир нарса ҳам диний илмларни чуқур ўрганиш учун бўлган ҳаракат бўлиши мумкин экан.

Агар ушбу ояти каримани иккинчи хил тафсир қилган уламоларимиз йўлидан борадиган бўлсак, қирғин-барот уруш бўлиб турганда ҳам Исломни чуқур ўрганишга ҳаракат қилиш лозимлиги таъкидланганини кўрамиз.

Бу ҳолат диний илмларни чуқур эгаллаган уламоларни кераклигича тайёрлашга Ислом жамияти алоҳида эътибор бериши лозимлигини кўрсатади. Шу билан бирга, уламоларнинг жамиятдаги ўринлари ва масъулиятлари юксак эканини ҳам таъкидлайди.

Шунингдек, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам фиқҳни алоҳида мадҳ қилганлар. Мисол учун, қуйидаги ҳадисни олишимиз мумкин.

Муовия розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:

«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:

«Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилиб қўяди»,– дедилар».

Тўртовлари ривоят қилишган.

«Фиқҳ» сўзи, аввал айтиб ўтганимиздек, луғатда бир нарсани дақиқ жойларигача тушунишни англатганидан, шариат ҳукмини дақиқ жойларигача тушунишни таъминлайдиган илм ҳам «фиқҳ» дейилади. Ана шундай илмий малакага эга бўлган одамни «фақиҳ» дейилади.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:

«Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилиб қўяди», демоқдалар.

Демак, дин таълимотларини яхши тушунадиган бўлиш банда учун катта бахт-саодатдир. Унга Аллоҳ таоло яхшиликни ирода қилганининг аломатидир. Чунки, диний илмни ҳам бандага Аллоҳ таолонинг Ўзи беради.

Фиқҳ илми илмлар ичида  фазл ва шарафга эга илмдир.

Ҳадиси шарифларда фиқҳ илми ва унинг фазли ҳақида кўп ҳадислар келган.

  عن أنس بن مالك قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إذا أراد الله بأهل بيت خيرا فقههم في الدين , ورزقهم الرفق في معيشتهم , ووقر صغيرهم كبيرهم» رواه الدار قطني

Анас ибн Молик  розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “ Аллоҳ таъло бир хонадон аҳлига яхшиликни ирода қилса уларни динда фақиҳ қилади, ҳаётларида мулойимлик билан ризқлайди ва киччикларини катталарига босиқ қилиб қўяди”. Доруқутний ривоят қилади.

عن عبد الله بن عمرو بن العاص قال : دخل النبي صلى الله عليه وسلم المسجد قال: فرأى مجلسين , أحد المجلسين يذكرون الله ويرغبون إليه , والآخرون يتعلمون الفقه , فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : «كلا المجلسين على خير , وأحدهما أفضل من صاحبه , أما هؤلاء , فيدعون الله , ويرغبون إليه , فإن شاء أعطاهم , وإن شاء منعهم , وأما هؤلاء فيعملون , ويعلمون الجاهل , وإنما بعثت معلما» فجلس معهم  رواه الدار قطني

Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос розияллоҳу анҳу айтадилар: Русуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам масжидга кирдилар; иккита мажлисни кўрдилар, улардан бири зикр қилардилар, иккинчиси фиқҳдан таълим олардилар. Расуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: “Икки мажлис ҳам яхшилик устидалар; Ана улар Аллоҳга дуо қиляптилар ва унинг ҳузиридаги нарсага рағбат қиляптилар,  Аллоҳ ҳоҳласа уларга беради, ҳоҳласа бермайди. Аммо, мана булар таълим олаяпти ва таълим бераяпти ва албатта мен муаллим қилиб жўнатилдим” сўнг шу мажлисга ўтирдилар. Доруқутний ривоят қилади.

عن إِبن عباس رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلي الله عليه و سلم «فقيه واحد اشد على الشيطان من الف عابد» رواه الترمذى و ابن ماجه

Ибн Аббос  розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Бир фақиҳ  мингта обиддан кўра шайтонга қувватлироқдир” –деди.

يقول الحسن البصري : يوزن مداد العلماء بدماء الشهداءِ وَ يرجح مداد العُلماءِ مَعَ ان مدادهم ادنى مراتب افعالهم ودماءُ الشهداءِ أَعلى مناقب احوالهم

Ҳасан Басрий р.а.айтади: “Олимларнинг сиёҳи ва шаҳидларнинг қони тарозида ўлчанади. Олимларнинг сиёҳи оғир келади. Ҳолбуки, олимларнинг уларнинг ишларининг мартабарисининг энг ками, шаҳидларнинг қони уларнинг маноқибланинг энг юқорисидир.”

What you can read next

Roʻzaga tegishli muhim savol-javoblar (7-qism)
Roʻzaga tegishli muhim savol-javoblar (7-qism)
Намозлардан сўнг зикр-тасбеҳлар қачон айтилади?
Намозлардан сўнг зикр-тасбеҳлар қачон айтилади?
Устозлар ҳурмати – аждодларимиз мероси
Устозлар ҳурмати – аждодларимиз мероси

СЎНГИ МАҚОЛАЛАР

  • Mustaqillik — uluğ ne’mat

  • Kitoblar bilan muomala qiliş odoblari va ularni qölga kiritişga tarğib

  • ILM AMAL BILAN KAMOLGA YETADI

  • Ustoz va şogirdga umumiy bölgan odoblar

  • Kökaldoş madrasasida Xalqaro bağrikenglik kuniga bağışlangan “Zakovat” intellektual öyini taşkil etildi

ҚИДИРУВ ХИЗМАТИ

БЎЛИМЛАР

  • Bosh sahifa
  • Madrasa
  • Yangiliklar
  • Maqolalar
  • Taʼlim
  • Kurslar
  • Qabul
  • Boğlaniş

Тезкор ҳаволалар

  • Qabul tartibi
  • Kiriş imtihonlari 2027-2028
  • Ötiş ballari
  • Topşirganlar soni
  • Qurʼoni Karim va tajvid kursi
  • Tayyorlov kursi
  • 4 yillik öquv dasturi
  • Imtihon duolari

АЛОҚА

Тошкент 100208, Чилонзор тумани, Гулистон кўчаси, 37/1

+998 94 988 23 43

info@kukaldosh.uz

ХАРИТА

KökaldoşKökaldoş

Yandex xarita →Google xarita →

© 2018 - 2026. kukaldosh.uz | Ўзбекистон Мусулмонлари идораси "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти.
Барча хуқуқлар химояланган. Сайтдан маълумот олинганда манба кўрсатилиши шарт.
АОКА интернет-ОАВ гувоҳномаси рақами: 1221

TOP